المنسوب للإمام الصادق ( ع ) ( مترجم وشارح : مصطفوي )
406
مصباح الشريعة ومفتاح الحقيقة ( فارسي )
جامع همهء مراتب و مفاهيم موضوع عبوديت و بندگى در مقابل پروردگار متعال است . از پدرم امام محمد باقر ( ع ) شنيدم كه مىفرمود : علاقه پيدا كردن دل انسان به آن چيزى كه موجود و حاضر است شرك مىباشد ، و به آنچه حاضر نيست و مفقود است كفر است ، و اين هر دو معنى از طريقت رضا بيرون خواهد بود . و تعجب مىكنم از كسى كه دعوى بندگى مىكند : چگونه منازعت و خلاف دارد در تقديرات و كارهاى خداوند متعال حكيم . منزه و دور هستند از اينها اشخاصى كه در مقام رضا بوده و معرفت دارند . [ ( شرح ) ] راضى بودن بر دو نوع است : اول در مورديست كه امرى مطابق ميل و دلخواه انسان صورت بگيرد ، خواه از جهت واقع و حقيقت نيز مطلوب و پسنديده و نيكو باشد يا نه . دوم - در مورديست كه صد در صد مطلوب و صلاح و خير و پسنديده است ، خواه به ظاهر مطابق ميل و خواهش انسان صورت بگيرد و يا نه . كلام در اين باب در قسم دوم است ، يعنى امورى كه در مقابل انسان و براى او پيش آمد مىكند ، و مورد خوشنودى و رضاى اوست . اين قبيل از رضا متوقف به سه أمر مىباشد : 1 - علم و حكمت ، يعنى آن امرى كه واقع مىشود طبق برنامهء حكمت و تدبير صحيح و روى علم و احاطهء كامل صورت بگيرد ، و كوچكترين احتمال خطا و غفلت و جهل در آن نباشد . 2 - قدرت و توانايى كامل در انجام دادن و اجراى آن امر : يعنى در مقام ايجاد و اجراى آن چيزى كه مىخواهد كمترين صفت و ناتوانى نداشته ، و هيچ گونه مانع و مزاحمى در مرحلهء عمل او ديده نشود . 3 - نداشتن غرض شخصى و نبودن نفع خصوصى در آن كار : يعنى آنچه صورت مىگيرد صد در صد به سود و صلاح و خير ديگرى بوده ، و به جز صلاح او هرگز فكر ديگر و نظر و غرض ديگرى در ميان نباشد . پس اين سه مقدمه چون قطعى و روشن شد : انسان صد در صد علم پيدا مىكند كه آنچه براى او از جانب شخصى كه عالم و قادر مهربانست پيش آمد مىكند ، همه صحيح و صد در صد به سود و صلاح و خير او خواهد بود .