* ( أَنْفُسَكُمْ ) * نفسهاى خود را يعنى ستايش خود مكنيد ببسيارى خيرات و طاعات و به طهارت از معاصى و رذايل و شبهه نيست در آنكه نهى از تزكيه نفس در صورتيست كه مزكى بتزكيه خود قصد اعجاب و ريا و سمعه كند اما كسى كه اظهار تزكى كند به قصد آن كه صدور اعمال صالحه از او بتوفيق و تاييد او سبحانه است و اصلا تمدح نكرده باشد مذموم نخواهد بود در آن تزكى چه مسرت به طاعت طاعت است و ذكر آن بشكرگذارى حضرت عزت بر توفيق عبارتست در لباب آورده كه هر گاه كودكى از يهود به مردى گفتندى كه او صديق است حضرت رسول ( ص ) چون اين بشنيد فرمود كه دروغ مىگوييد هيچ مولودى نيست در شكم ما در خود الا كه او سعيد يا شقيست مقارن اينحال آيه نازل شد كه حق سبحانه داناتر است به احوال شما در مبدء خلقت در وقتى كه كودك خورد بوديد در شكم مادران پس ستايش خود مكنيد * ( هُوَ أَعْلَمُ ) * او داناتر است * ( بِمَنِ اتَّقى ) * به كسى كه تقوى ورزد و در عمل مخلص بود و در اخبار وارد گشته كه وليد بن مغيره در عقب رسول ميرفت و استماع كلام وى ميكرد و مشركان وى را سرزنش ميكردند كه دين پدران خود را وا مىگذارى و ايشان را بضلالت نسبت ميدهى جواب داد كه چكنم از عذاب خداى ميترسم يكى از كفار گفت آن مقدار مال به من ده كه اگر عذابى بر تو متوجه گردد من متحمل آن شوم وليد با او شرط كرد بمال معين و بعضى از آن مال بوى داد و به باقى بخل كرد و در حفظ آن كوشيد و مرتد گشت آيه نازل گشت كه * ( أَ فَرَأَيْتَ الَّذِي ) * آيا ديدى آن كس را كه * ( تَوَلَّى ) * روى بگردانيد از پيروى حق و ثبات قدم بر آن * ( وَأَعْطى قَلِيلًا ) * و داد اندكى از مال خود براى رشوت تحمل عذاب از او * ( وَأَكْدى ) * و بازداشت باقى را و قطع عطيهء آن نمود پس جهل و بخل با يكديگر جمع كرد و بعضى ديگر از مفسران از عبد اللَّه عباس و سدى نقل كرده‌اند كه آيه در باب عثمان بن عفان نازل گشت و سبب آن بود كه وى مال خود را تصدق مىكرد عبد اللَّه ابن سعد بن ابى سرح كه برادر رضاعى او بود وى را گفت كه در تصدق مال توغل مكن كه نزديك به آن رسيده كه هيچ از آن باقى نماند و به فقر و فاقه گرفتار شوى او در جواب گفت كه مرا ذنوب بسيار و خطيئات بيشمار هست مثل فرار از محاربهء كفار و غير آن از كباير پس اين تصدق از براى آن ميكنم تا موجب كفاره آن شود عبد اللَّه گفت كه اين شتر پربار كه از تست به من بخش تا حامل گناهان تو شوم عثمان آن جمل را با حمل به او بخشيد و دو گواه بر آن گرفت و ترك صدقه كرد حق سبحانه اين آيه فرستاد كه اى محمد ( ص ) ديدى آن مرد را كه روى برگردانيد يعنى از جنگ احد پشت بهزيمت داد و فرار نمود از آن و چيزى اندك