و هو نائم يعنى مرد مؤمن در حالتى كه خسبيده باشد ميوهء بهشت را چيند و تناول كند و گويند مراد بدن و ثمر نزديك شدن آنست به رسيدن يعنى چون مرد بهشتى ميخواهد كه آن را بچيند در ساعت يكى ديگر در موضع آن بديد آيد و رسيده شود و عطاى بن يسار از سلمان روايت كند كه رسول خدا ( ص ) فرمود لا يدخل الجنة احدكم الا بجواز بسم اللَّه الرحمن الرحيم هذا كتاب من اللَّه لفلان بن فلان ادخلوه جنة قطوفها دانية يعنى هيچكس از شما ببهشت نرود مگر بجوارحى كه مضمونش اين باشد كه بنام خداى بسيار بخشايندهء مهربان بسيار آمرزنده اين كتابيست از خدا بفلان پسر فلان درآريد او را ببهشت بلند مرتبه كه ميوه هاى آن نزديك باشد به او بر وجهى كه نشسته و افتاده و خسبيده تواند آن را به چيند پس رضوان اهل بهشت را گويد * ( كُلُوا ) * بخوريد از ميوه ها * ( وَاشْرَبُوا ) * و بياشاميد از شربتها * ( هَنِيئاً ) * خوردنى و آشاميدنى گوارنده و ميتواند بود كه منصوب بمصدريه باشد و تقدير اينكه هنئتم هنيئا يعنى گوارنده باد شما را گوارنده بودنى كه اصلا موجب اذيت نباشد و احتياج نيفتد باخراج فضلات از غايط و بول و غير آن و در روايت آمده كه چون مؤمن طعام و شراب بهشت تناول كند در بدن او عرقى گردد خوشبوتر از مشك و لطيفتر از عنبر از بدن او بيرون آيد حاصل كه ملائكه ايشان را گويند كه بطيب نفس از اينطعام و شراب بنوشيد * ( بِما أَسْلَفْتُمْ ) * بسبب آنچه از پيش فرستاده‌ايد از اعمال صالحه * ( فِي الأَيَّامِ الْخالِيَةِ ) * در روزهاى گذشته يعنى در دنيا و از مجاهد منقولست كه مراد بايام خاليه ايام روزه است كه شكمها خالىاند از طعام و شراب يعنى بخوريد و بياشاميد بدل آنچه در دنيا امساك آن گرديد از اكل و شرب ابتغاء لوجه اللَّه مرويست كه پيغمبر ( ص ) فرمود يقول اللَّه تعالى يا اوليائى طال ما نظرت اليكم فى الدنيا و قد قلصت شفاهكم عن الاشربة و غارت اعينكم و خمصت بطونكم فكونوا اليوم فى نعيمكم و كلوا و اشربوا هنيئا بما اسلفتم فى الايام الخالية يعنى حق سبحانه خطاب كند بمؤمنان در بهشت كه اى دوستان من در دنيا بسيار شما را ديدم كه لبهاى شما از تشنگى بهم چسبيده بود و چشمهاى شما بگود فرو رفته و شكمهاى شما باريك و لاغر شده از غايت گرسنگى و تشنگى كه در دنيا كشيديد پس امروز مرفه الحال در نعيم بهشت باشيد و اطعمه و اشربه مرا بخوريد و بياشاميد عوض آن گرسنگى و تشنگى كه در دنيا كشيديد * ( وَأَمَّا مَنْ أُوتِيَ كِتابَه ) * و اما آنكه داده شود نوشته كردار او * ( بِشِمالِه ) * بدست چپ او و او بديهاى خود را به