دهند كه گاه روشن شود و ايشان روند و زمانى تاريك گردد و ايشان توقف نمايند ناگاه بادى برآيد و نور ايشان را فرو نشاند و ما نزد اينحال با مؤمنان گويند * ( انْظُرُونا نَقْتَبِسْ مِنْ نُورِكُمْ ) * مؤمنان چون اين حال ببينند گوينده مبادا با ما نيز اين معامله رود پس بجهة اين خوف گويند ربنا اتمم لنا نورنا القصه چون منافقان طلب نور كنند * ( قِيلَ ) * گفته شود يعنى مؤمنان يا ملايكه گويند ايشان را * ( ارْجِعُوا ) * باز گرديد وَرائِكُمْ باز پس خود يعنى به دنيا رجوع كنيد * ( فَالْتَمِسُوا نُوراً ) * پس بجوئيد روشنى را در آنجا به تحصيل سبب آنكه ايمانست زيرا كه در محشر كسب نور نميتوان كرد و از دنيا با خود ميبايد آورد يا رجوع بموقف كنيد كه اين نور از آنجا بما داده‌اند يا خايف و خاسر باز گرديد و از ما دور شويد كه شما را ازين نور نصيبى نخواهد بود مؤمنان اينكلام را بر وجه تخييب و اقناط با ايشان گويند زيرا كه دانسته باشند كه در پس ايشان نورى نيست و منافقان فهم اينمعنى نكرده بتصور آنكه نور در عقب ايشانست روى باز پس كنند * ( فَضُرِبَ ) * پس زده شود يعنى ملايكه به حكم حق سبحانه بزنند * ( بَيْنَهُمْ ) * ميان مؤمنان و منافقان * ( بِسُورٍ ) * ديوارى بلند چون پارهء شهر و گويند كه اين اعرافست * ( لَه بابٌ ) * مر آن را درى باشد كه مؤمنان در آن درآيند * ( باطِنُه ) * داخل آنكه مؤمنان در او باشند * ( فِيه الرَّحْمَةُ ) * در او رحمت بود زيرا كه نزديكى بهشت بود * ( وَظاهِرُه ) * و خارج آن كه منافقان باشند * ( مِنْ قِبَلِه الْعَذابُ ) * از نزد آن عذاب باشد زيرا كه نزديك دوزخ بود و منافقان چون با پس نگرند و نورى نبينند باز متوجه مؤمنان شوند ديوارى بينند ميان خود و ايشان حاجز شده از بيرون نگاه كنند مؤمنانرا ببينند كه خرامان و نازان متوجه رياض جنانند * ( يُنادُونَهُمْ ) * بخوانند ايشان را بآواز بلند با تضرع و زارى كه اى مؤمنان * ( أَ لَمْ نَكُنْ ) * آيا نبوديم ما * ( مَعَكُمْ ) * با شما در دنيا كه به جماعت شما نماز مىگذارديم و بموافقت شما روزه ميداشتيم و مناكحت و مشاورت با شما ميكرديم * ( قالُوا ) * گويند مؤمنان * ( بَلى ) * آرى به ظاهر با ما بوديد * ( وَلكِنَّكُمْ ) * و ليكن شما * ( فَتَنْتُمْ ) * در محنت و هلاكت افكنديد * ( أَنْفُسَكُمْ ) * نفسهاى خود را بسبب نفاق * ( وَتَرَبَّصْتُمْ ) * و انتظار دواير و مصايب مىكشيديد كه بر محمد صلَّى اللَّه عليه و آله و بر مؤمنان فرود آيد * ( وَارْتَبْتُمْ ) * و شك آورديد بر نبوت پيغمبر ما صلَّى اللَّه عليه و آله * ( وَغَرَّتْكُمُ الأَمانِيُّ ) * و بفريفت شما را آرزوهاى شما يعنى املهاى دور و دراز كه آن امتداد عمر است و غير آن يا اميد وقوع مصايب بر اهل ايمان در پيش گرفتيد