غايت و ثناى بىنهايت از جانب ما بابراهيم است . 110 - * ( كَذلِكَ ) * هم چنان كه پاداش داديم ابراهيم را بذكر جميل * ( نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ ) * پاداش مىدهيم نيكوكاران را به ثواب جليل و ترك ذكر إِنَّا به جهت اكتفاء بسبق ذكر آنست 111 - * ( إِنَّه ) * بدرستى كه ابراهيم * ( مِنْ عِبادِنَا الْمُؤْمِنِينَ ) * از جملهء بندگانيست كه بما گرويده و تصديق نموده ، و بعد از مضى پنج سال از بشارت اسماعيل بابراهيم باز او را بنواختيم 112 - * ( وَبَشَّرْناه ) * و بشارت داديم او را * ( بِإِسْحاقَ ) * بوجود فرزندى ديگر اسحق نام * ( نَبِيًّا ) * در حالتى كه مقدر شده به نبوت يعنى پيغمبرى باشد * ( مِنَ الصَّالِحِينَ ) * از جمله شايستگان و ستودگان پس بنا بر تقدير وجود مقدر حال و ذى الحال مقارن يكديگر باشند نزد وجود فعل و لازم نيابد تراخى آن از ذيحال و عامل در آن وجود باشد نه فعل بشارت كه در وقت عدم ذيحال است و از اين قبيل است قوله فَادْخُلُوها خالِدِينَ و ايراد صفت ثانيه به جهت ترغيب عبادت در صلاح چه اسحق با وجود جلالت قدر و رفعت منزلت كه نبوتست بر صفت صلاحيت ممدوح گشته پس فلاح فرع صلاح است و كمال و تكميل متفرع بر آن . 113 - * ( وَبارَكْنا عَلَيْه ) * و بركت داديم بر ابراهيم * ( وَعَلى إِسْحاقَ ) * و بر پسر او اسحق يعنى آنچه بايشان كرامت كرده بوديم از اصناف مكرمت دينيه و دنيويه آن را بر ايشان ثابت و دايم گردانيديم تا آنكه اولاد و ذرارى ايشان را بسيار ساختيم و باقى گذاشتيم تا روز قيامت ، يا آنكه از صلب ايشان انبياى بسيار بيرون آورديم و من ذرّيّتهما و از فرزندان ايشان * ( مُحْسِنٌ ) * نيكو - كارانند بايمان و طاعت * ( وَظالِمٌ لِنَفْسِه ) * و برخى ديگر ستمكارند بر نفس خود بكفر و معصيت * ( مُبِينٌ ) * كه آشكارا و هويداست ظلم و عصيان ايشان ، يعنى از نسل ايشان هم مؤمن نيكوكارند و هم كافر بدكردار ، اينكلام تنبيه است بر آنكه نسب را اثرى نيست در اهتداء و ضلالت و ظلم اعقاب سرايت نميكند در آباء و اجداد و سبب نقص و عيب ايشان نميگردد چه عاصى معاقب ببدى فعل خود مىشود و معاقب بر آنچه دستهاى او كسب آن نموده نه آنكه عتاب و عقاب متفرع بر فرع يا اصل باشد كقوله تعالى فَإِذا نُفِخَ فِي الصُّورِ فَلا أَنْسابَ بَيْنَهُمْ يَوْمَئِذٍ وَلا يَتَساءَلُونَ و بعد از ذكر قصهء ابراهيم و اولاد و اظهار انعام بر ايشان بيان انعامى مىكند كه با موسى و هارون كرامت فرموده و ميگويد كه : 114 - * ( وَلَقَدْ مَنَنَّا ) * و بدرستى كه ما منت نهاديم و انعام فرموديم * ( عَلى مُوسى وَهارُونَ ) * بموسى بن عمران و برادر او هارون نعمت رسالت و نبوت را يا ساير نعم دينيه و دنيويه 115 - * ( وَنَجَّيْناهُما ) * و برهانيديم ايشان را * ( وَقَوْمَهُما ) * و گروه ايشان يعنى بنى اسرائيل