افحش است از اخفاء و گويند معنى آنست كه ميبينيد آثار عصاة را كه قبل از شما بودند و ميدانيد آنچه بر ايشان نازل شده * ( أَ إِنَّكُمْ لَتَأْتُونَ الرِّجالَ ) * آيا شما مىآييد بمردان * ( شَهْوَةً ) * از روى شهوت * ( مِنْ دُونِ النِّساءِ ) * بجز از زنان كه براى شهوت مخلوقند اينكلام براى بيان اتيان ايشانست بفاحشه و تعليل آن به شهوت كه دالست بر قبح آن و تنبيه بر آنكه حكمت در مواقعه طلب نسلست نه قضاى وطر * ( بَلْ أَنْتُمْ ) * بلكه شما * ( قَوْمٌ تَجْهَلُونَ ) * گروه مردمانيد كه نميدانيد عاقبت اين فعل قبيح را يا فعل شما مشابه فعل كسى است كه جاهل بقبح آن باشد يا سفيهى بود كه تميز ميان حسن و قبح نتواند كرد و بنا بر اين وجوه مذكوره به تجهلون منافى تبصرون باشد وعده مستلزم اسناد علم و جهل بايشان و ذكر تجهلون بعنوان خطاب باعتبار آنست كه قوم در معنى مخاطب است پس جايز باشد كه صفت قوم واقع شود . الجزء العشرون من الاجزاء الثلاثين و چون لوط از نصيحت و موعظهء ايشان فارغ شد * ( فَما كانَ جَوابَ قَوْمِه ) * پس نبود جواب گروه لوط * ( إِلَّا أَنْ قالُوا ) * مگر آنكه گفتند با يكديگر * ( أَخْرِجُوا آلَ لُوطٍ ) * بيرون كنيد كسان لوط را * ( مِنْ قَرْيَتِكُمْ ) * از قريهء خود كه سدوم است * ( إِنَّهُمْ ) * بدرستى كه ايشان * ( أُناسٌ يَتَطَهَّرُونَ ) * مردانيند كه زكى و پاكند و منزه از افعال ما يعنى خود را پاك ميدانند از آن و ما را پليد ميخوانند در آن و يا مجتنبند از جميع قاذورات بجهة آنكه منكر اينعملند ابن عباس فرموده كه اينكلام را بر سبيل استهزا گفتند * ( فَأَنْجَيْناه ) * پس نجات داديم لوط را * ( وَأَهْلَه ) * و كسان او را يعنى دختران او را * ( إِلَّا امْرَأَتَه ) * مگر زن او را كه * ( قَدَّرْناها ) * تقدير كرديم و حكم نموديم بودن او را * ( مِنَ الْغابِرِينَ ) * از باقى ماندگان در عذاب با قوم لوط به جهت كفر و نمامت او * ( وَأَمْطَرْنا عَلَيْهِمْ ) * و ببارانيديم بر ايشان بعد از زير و زبر شدن مؤتفكات * ( مَطَراً ) * بارانى از سنگ * ( فَساءَ ) * پس بد بارانى بود * ( مَطَرُ الْمُنْذَرِينَ ) * باران بيم كرده شدگان كه تصديق بيم كنندگان نكردند و در صدد ايذا و اضرار ايشان درآمدند پس گفتيم لوط را بعد از هلاك شدن ايشان كه * ( قُلِ الْحَمْدُ لِلَّه ) * بگو ستايش مر خداى را است بر اهلاك كفره * ( وَسَلامٌ عَلى ) * و سلام بر بندگان او * ( الَّذِينَ اصْطَفى ) * كه برگزيده ايشان را بعصمت و نگاهداشته از فواحش و نجات داده از عقوبت