كه آن لا تبعوه است چنان كه به اين مفسر شده و ملخص سخن آنست كه شيطان ايشان را ميخواند بتقليد آباى ايشان و ترك اتباع آنچه بر پيغمبر آمده از طريق هادى كه اسلامست و اين موجب وصولست به عذاب نيران پس بحسب حقيقة شيطان داعى ايشانست به آتش و گويند ضمير راجع بآباء است و معنى اين كه ايشان تابع پدران خودند و اگر چه شيطان داعى آباى ايشان بود به عذاب آخرت كه آتش سوزانست * ( وَمَنْ يُسْلِمْ وَجْهَه ) * و هر كه تفويض نمايد و واگذارد امر خود را و توكل نمايد و بالكلية توجه نمايد * ( إِلَى اللَّه ) * بدرگاه خداى * ( وَهُوَ مُحْسِنٌ ) * و حال آنكه او نيكوكار باشد در عمل خود يعنى موحد چه نيكويى عمل فرع توحيد است و يا عمل او بر وجه اخلاص بود و يا منقاد او باشد در جميع اوامر و نواهى كه متضمن علم و عملست * ( فَقَدِ اسْتَمْسَكَ ) * پس هر آينه دست زده است و آويخته * ( بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقى ) * بدست آويز محكم يعنى باوثق آن چيزى كه دست در آن زنند و به آن آويخته شوند اين تمثيل متوكل مشتغل بطاعة است به كسى كه اراده كرده باشد كه ترقى نمايد بكوه بلند و بر آن بر آيد پس مستمسك شود و چنگ در زند با وثق عقد ريسمان كه از آن آويخته شده باشد و از انقطاع آن مامون باشد مراد آنست كه هم چنان كه شخصى بوسيلهء كوه محكم ريسمانى كه از كوه بلند آويخته شده باشد دست در آن زده ره بر آن ميايد بر وجه سهولت و عدم خوف انقطاع آن دست زند همچنين هر كه كلمهء توحيد باقر آن را دست آويز خود سازد بر وجه امنيت عروج نمايد بمرتبهء عاليه در درجهء رفيعه كه روضهء جنة عاليه است * ( وَإِلَى اللَّه ) * و بسوى حقتعالى است و راجع به او * ( عاقِبَةُ الأُمُورِ ) * سرانجام همهء كارها بر وجهى كه هيچكس تصرف در آن نكند بامر و نهى مكر او سبحانه و يا آن كه نزد خدا است ثواب همهء اعمال و يا آن كه عاقبة و همه كس و همه چيز بسوى او است و بدان كه تعديهء سلام به الى مفيد معنى توكل و تفويض است و تسليم نفس و امر به غير چنان كه به اين مفسر شد كما يق اسلم المتاع و سلمه الى الرجل اذا دفع اليه و تعديه آن به لام هم چنان كه در كريمه بلى من اسلم اللَّه واقع شده است بجهة افاد معنى اخلاص است * ( وَمَنْ كَفَرَ ) * و هر كه نگرود و چنگ در عروة الوثقى نزند * ( فَلا يَحْزُنْكَ ) * پس بايد كه اندوهناك نسازد ترا * ( كُفْرُه ) * ناگرويدن او چه ضرر آن در دنيا و آخرت به او راجع خواهد شد نه به تو * ( إِلَيْنا مَرْجِعُهُمْ ) * بسوى جزاى ما است در دنيا و آخرت بازگشت همهء ايشان * ( فَنُنَبِّئُهُمْ ) * پس آگاه گرداند خدا ايشان را * ( بِما عَمِلُوا ) * به آنچه كرده‌اند و تنبيه باهلاك و عقوبة ايشان خواهد نمود در دنيا و عقبى * ( إِنَّ اللَّه عَلِيمٌ ) *