اين ممكنست كه بر اين احتجاج نمايد بر تضييق وقت آن كسى كه وجوب را مختص ميداند به اول وقت به جهت تقييد وجوب بحينيهء مختصه به حال دخول در مساء و صباح و اين احتجاج مدخولست به اينكه حين تمسون و حين تصبحون اشارتست به اول وقت چه هر نمازى در وقت دارد اول كه وقت فضيلت است و آخر كه وقت اجر است و چيزى كه دالست بر توسعه كريمهء أَقِمِ الصَّلاةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ إِلى غَسَقِ اللَّيْلِ است و روايت ماثوره از ابن عباس عن النبى ( ص ) ان جبرئيل صلى فى اليوم الاول حين زالت الشمس و فى اليوم الثانى حين صار ظل كل شيء مثله و قال ما بينها وقت و روايت محمد ابن مسلم انه قال ربما دخلت على ابى جعفر ( ع ) و قد صليت الظهر و العصر فيقول صليت الظهر فاقول نعم و العصر فيقول ما صليت الظهر فيقوم مسترسلا غير مستعجل فيغاسل او يتوضأ ثم يصلى الظهر ثم يصلى العصر و قوله عشيا محتملست كه منصوب باشد بر ظرف معطوف بر معنى فى السموات و الارض زير كه اقربست آن و جايز است كه معطوف باشد بر حِينَ تُمْسُونَ وَحِينَ تُصْبِحُونَ و قوله و إله محمد اعتراض باشد ميان معطوف و معطوف عليه پس بنا بر اول تسميهء صلوة نهار به حمد چنان كه انفا گذشت بجهة آنست كه انسان منقلبست در احوالى كه موجب حمد حقتعالىست و در ليل بر احوالى كه موجب تنزيهء او است از آن چون نوم و توابع آن * ( يُخْرِجُ الْحَيَّ ) * بيرون ميآورد خداى تعالى زنده را * ( مِنَ الْمَيِّتِ ) * از ميت چون انسان از نطفه و مرغ از بيضه و نخله از نواة و سنبل از حبه و يا مفسد از مستصلح و مؤمن از كافر و عالم از جاهل * ( وَيُخْرِجُ الْمَيِّتَ ) * و بيرون ميآورد مرده را * ( مِنَ الْحَيِّ ) * از زنده به عكس آنها كه مذكور شد و يا حيات را در عقب موت در ميآورد و به عكس * ( وَيُحْيِ الأَرْضَ ) * و زنده ميگرداند زمين را بگياه * ( بَعْدَ مَوْتِها ) * پس از افسردگى و پژمردگى و خشكى آن * ( وَكَذلِكَ ) * و مانند اين اخراج * ( تُخْرَجُونَ ) * بيرون آورده خواهيد شد از قبور چه اين نيز تعقيب حياتست مرگ را مراد آنست كه ابداء و اعاده متساويند در قدرت آن كسى كه قادر است بر طرد و عكس كه آن اخراج ميت است از حى و اخراج حى از ميت و احياء ميت و اماته حى انس مالك از سيد عالم ( ص ) روايت كرده كه آن حضرت فرمود كه من سره ان يكال له بالقفيز الاوفى فليقل فَسُبْحانَ اللَّه حِينَ تُمْسُونَ وَحِينَ تُصْبِحُونَ الايه يعنى هر كه ميخواهد كه فرداى قيامت اعمال حسنهء او را كيل كنند بقفيز تمامتر بايد كه اين آيه را بخواند تا اينجا و كذلك تخرجون و در روايت ديگر آمده كه آخر سوره و الصافاترا يعنى سبحان ربك رب