و يا بميراند مرا از انانيت من و زنده سازد بهويهء خود كه حيات حقيقى عبارت از آنست * ( وَالَّذِي ) * و وى آن كس است كه * ( أَطْمَعُ ) * طمع دارم * ( أَنْ يَغْفِرَ لِي ) * آنكه بيامرزد براى من * ( خَطِيئَتِي ) * گناهان مرا * ( يَوْمَ الدِّينِ ) * در روز جزا اسناد گناه به خود با وجود عصمت نبوت يا به جهت كسر نفس است و انقطاع تام به او سبحانه و يا به جهت تعليم امت تا استغفار را شعار خود ساخته از معاصى مجتنب شوند و يا مراد از آن ترك اوليست و نكتهء ( حسنات الأبرار سيئات المقربين ) مشعر بر اينست و گفته‌اند كه معنى آنست كه ان يغفر لمن يشفعنى يعنى بيامرزد آن كسى را كه مرا شفيع گناه خود سازد پس در كلام مضاف مقدر باشد و مثل اينست قوله تعالى لنبيه ص لِيَغْفِرَ لَكَ اللَّه ما تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَما تَأَخَّرَ و در تلخيص آورده كه مراد خطاياى امت محمد ( ص ) است كه حضرت خليل از ملك جليل استدعاى غفران آن نموده و حمل خطيهء مذكوره و بر كلمات ثلثه كه از آن حضرت صادر شده اعنى قوله إِنِّي سَقِيمٌ بَلْ فَعَلَه كَبِيرُهُمْ و قوله هى اختن ضعيفست زيرا كه اينها معاريضند نه خطايا و تعليق مغفرت بآخرت جهت آنست كه اثر آن در آن روز مبين گردد نه در دنيا شعبى از عايشه روايت كرده كه از رسول ( ص ) پرسيدند كه يا رسول اللَّه عبد اللَّه جذعان صلهء رحم كردى و مهمانان را طعام دادى و اسيران را از بند رها كردى او را هيچ سودى كند فرمود كه نه زيرا كه هرگز نگفت رب اغفر لى خطيئتى يوم الدين يعنى مسلمان نبود و بقيامت ايمان نداشت بدانكه صدور اينكلام از حضرت ابراهيم ( ع ) به جهت احتجاج بود بر قوم او و اخبار به آنكه صلاحيت الهيت ندارد مگر كسى كه فاعل اين افعال است و بعد از آن حقتعالى حكايت ميفرمايد از آنچه ابراهيم از او سبحانه سؤال نمود بقوله * ( رَبِّ هَبْ لِي ) * اى پروردگار من ببخش مرا و عطا كن * ( حُكْماً ) * كمال در علم و عمل تابان مستعد خلافت حق و رياست خلق گردد و گويند كه حكم بيان شيئى است بر نهجى كه حكمت مقتضى آن باشد و از كلبى ماثور است كه مراد از آن نبوتست و قول او از ابن عباس منقولست * ( وَأَلْحِقْنِي ) * و در رسان مرا بسبب توفيق كمال در علم و عمل * ( بِالصَّالِحِينَ ) * بشايستگان راه و برگزيدگان درگاه و بمرتبه و درجهء ايشان يعنى داخلگردان مرا در عدد انبيا كه كاملانند در صلاحيت و اصلا صلاح ايشان مشوب نيست بشوب كبيره و صغيره عبد اللَّه عباس فرموده كه مرا باهل بهشت دررسان و در اينكلام دلالتست بر عظم شان صلاح و آن عبارتست از استقامة بر آنچه