الملا فتح الله الكاشاني
4
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي )
دستورى دهم مر شما را در آنكه به دو بگرويد فرعون به جهت جهالت و حماقت چنان تصور كرده بود كه هيچكس تصديق ننمايد بدينى غير از دين او و اعتقاد نكنند به آن مگر باذن او و فرق ميان اذن و امر آنست كه در امر دلالتست بر ارادهء آمر مر فعل مامور به را بخلاف اذن و لهذا ايثار اذن نمود بر امر و بعد از آن گفت * ( إِنَّه ) * بدرستى كه موسى * ( لَكَبِيرُكُمُ ) * هر آينه بزرگ شما است در فن سحر * ( الَّذِي عَلَّمَكُمُ السِّحْرَ ) * كه آموخته شما را جادويى يعنى مهتر و معلم و استاد همهء جادوانست و شما با هم ساختهايد و ميخواهيد كه ملك و پادشاهى از من بستانيد و مردمان را از من برهانيد و مغلوبيت شما جهت آنست كه شما قاصريد در فن سحر و شاگرد وييد و مقرر است كه شاگرد عاجز مىباشد از آنچه اسناد مىكند و نميتواند كه با او معارضه كند و نزد بعضى معنى آيه آنست كه موسى مقتدا و پيشواى شما است و شما اشياع و اتباع وييد و ترك معارضهء شما به جهت احتشام و احترام او است نزد شما نه آنكه در معارضه عاجزيد و در مقاومت با او قاصر و اين را به جهت آن گفت تا در وهم عوام اندازد كه عدم معارضهء ايشان جهة تواطؤ و توافق ايشانست در صرف وجوه مردمان به خود و بعد از آن در مقام تهديد در آمده گفت * ( فَلأُقَطِّعَنَّ ) * پس هر آينه ببرم * ( أَيْدِيَكُمْ ) * دستهاى شما را * ( وَأَرْجُلَكُمْ ) * و پايهاى شما را * ( مِنْ خِلافٍ ) * از خلاف يك ديگر يعنى دست راست و پاى چپ و من از براى ابتدائيه است يعنى ابتداى قطع از مخالف عضو خواهد بود بعضو ديگر و جار و مجرور در خبر نصب است بر حاليت أي لا قطعتها مختلفات * ( وَلأُصَلِّبَنَّكُمْ ) * و هر آينه بياويزم شما را * ( فِي جُذُوعِ النَّخْلِ ) * در تنهاى درخت خرما كه درازترين درختانست تا همه كس شما را ببيند و عبرت گيرند تشبيه كرده تمكن مصلوب را بجذع بتمكن مظروف بظرف و مرويست كه اول كسى كه صلب كرد فرعون بود و فرمود * ( وَلَتَعْلَمُنَّ ) * و تا بدانيد شما * ( أَيُّنا ) * كه كدام از ما * ( أَشَدُّ عَذاباً ) * سختتر است از روى عذاب * ( وَأَبْقى ) * و پاينده تر از وجه عقاب مراد وى از اين گفتار نفس خسيس خودش بود و نفس نفيس موسى بدليل قوله امنتهم له و لام با ايمان در كتاب خدا از براى غير او سبحانه است و يا از براى او كقوله يُؤْمِنُ بِاللَّه وَيُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِينَ و ذكر اينقول به جهت استضعاف و توضيع موسى بود و استهزاء به او چه موسى قدرت تعذيب نداشت و گويند مراد وى نفس خبيث خودش بود و ذات اقدس حقتعالى يعنى تا بدانيد كه عذاب من با عذاب خداى موسى كه به دو ايمان آوردهايد سختتر است و پاينده تر ساحران چون از جام جذبهء حقانى مست شده بودند و از تواتر انوار ملاطفات ربانى كه بر دل ايشان تافته