در قبول صور مدركات از همه جوانب و ضبط آن براى انوار عقليه و انارهء آن به آنچه مشتمل است بر آن از معقولات و عاقله چون مصباح است بجهة اضائهء آن بادراكات كليه و معارف الهيه و مفكره چون شجرهء مباركه است بجهة تادى آن بثمرات غير متناهيه و مانند زيتونه كه مثمر زيتى است كه مادهء مصابيح است كه متصف بشرق و غرب نيست به جهت تجرد آن از لواحق جسميه يا به جهت وقوع آن ميان صور و معانى كه متصرف است در هر دو و منتفع از هر دو و قوة قدسيه چون زيت است زيرا كه به جهت حذف صفا و شدت ذكاء آن مضيء معارفست بدون تفكر و تعليم چهارم تمثيل قوة عقليه است در مراتب خود بمشكوة منعوته چه آن در مبدء امر خود از علوم خاليست و مستعد قبول آنست مانند مشكاة و بعد از آن منتقش مىشود بعلوم ضروريه بتوسط احساس جزئيات بر وجهى كه متمكن مىشود بر تحصيل نظريات پس فى نفسها مانند زجاجه متلألأ ميگردد و قابل انوار مىشود و اين تمكن اگر بفكر و اجتهاد است مانند شجرهء زيتونه است و اگر بحدس است مانند زيت و اگر بقوة قدسيه است مانند روغن زيت كه نزديكست كه روشن شود بدون اعانت نار زيرا كه قوت قدسيه نزديكست كه عالم شود بمغيبات و اگر چه ملك وحى و الهام كه بمثابهء نار است به او نرسيده باشد و اين به جهت آنست كه عقول مشتعل است از قوة قدسيه پس هر گاه علوم او را حاصل شود بحيثيتى كه متمكن شود او را استحضار آن در هر وقت كه خواهد مانند مصباح است و چون استحضار علوم او را بالفعل حاصل گردد متصف شود بنور على نور * ( يَهْدِي اللَّه ) * راه مينمايد خداى * ( لِنُورِه ) * بنور ثاقب خود كه هدايتست و غير آن از نبوت و ايمان و هدايت و اعطاى نعم جسمانى * ( مَنْ يَشاءُ ) * هر كه را ميخواهد چه اسباب بدون مشيت او لاغيست زيرا كه تمامية همه چيزها موقوفست بارادهء حضرت بارى و مشيت او در ايمان به اين عنوانست كه لطفى نمايد كه نزد اين بندگان اختيار ايمان كنند هر گاه دانسته باشد كه ايشان شايسته اين لطفاند و در نبوت و ولايت گاهيست كه علم او بمصلحت آن كس تعلق گيرد كه او را نبى و ولى گرداند * ( وَيَضْرِبُ اللَّه الأَمْثالَ ) * و ميرند خدا مثلها را يعنى معقولات را در صور محسوسات بيان مىكند * ( لِلنَّاسِ ) * براى مردمان تا زود دريابند و مقصود سخن بر ايشان هويدا گردد * ( وَاللَّه بِكُلِّ شَيْءٍ ) * و خدا بهمهء چيزها از دقايق معقولات و محسوسات و حقايق جليات و خفيات * ( عَلِيمٌ ) * دانا است پس همهء اشيا را در مواضع خود وضع مىكند و در اين وعد وعيد است مر كسى را كه تدبر نمايد در آيهء مذكوره و مر شخصى را كه اعراض كند از آن و قوله * ( فِي بُيُوتٍ ) * متعلق است بما قبل كه آن مشكاة است يا توقد يعنى مثل نور خدا مانند مشكاة است در خانها يا افروخته است چراغ در خانهايى كه * ( أَذِنَ اللَّه ) *