اين آيه نيز از جملهء مقولات است براى تقرير كذب ايشان چه هر چه معرى از حجت باشد مكذبست در حكم خدا و لهذا حد بر او مرتبست * ( وَلَوْ لا فَضْلُ اللَّه عَلَيْكُمْ ) * اين لو لا امتناعيه است نه حرف تحضيض يعنى اگر فضل خدا و كرم خدا بودى بر شما * ( وَرَحْمَتُه ) * و مهربانى او * ( فِي الدُّنْيا ) * در دنيا بتوفيق توبه * ( وَالآخِرَةِ ) * و در آخرت بعفو و مغفرت * ( لَمَسَّكُمْ ) * هر آينه رسيدى شما را * ( فِيما أَفَضْتُمْ فِيه ) * در آن چيزى كه خوض گرديد در آن از دروغ بر عايشه * ( عَذابٌ عَظِيمٌ ) * عذابى بزرگ كه حد قذفست و ملامت مردم در جنب آن حقير بودى و شما را از آن عذاب رسيدى * ( إِذْ ) * وقتى كه * ( تَلَقَّوْنَه ) * فرا ميگرفتيد آن سخن را * ( بِأَلْسِنَتِكُمْ ) * بزبانهاى خود كه بعضى از بعضى ميپرسيديد يعنى اخذ آن ميكرديد از يكديگر بپرسيدن از آن و ميتواند بود كه اذ طرف افضتم باشد نه لمسكم يعنى شروع كرديد در آن سخن هنگامى كه از يكديگر اخذ آن ميكرديد بسؤال كردن از آن * ( وَتَقُولُونَ بِأَفْواهِكُمْ ) * و ميگفتند بدهنهاى خود * ( ما لَيْسَ لَكُمْ بِه عِلْمٌ ) * آن چيزى را كه بدان علم نداشتيد يعنى كلامى كه مختص بافواه بود بدون شعور قلوب به آن مراد آنست كه آن سخنان را از روى جهل ميگفتيد و در دل خود اصلا علم به آن پيدا نكرده بوديد * ( وَتَحْسَبُونَه ) * و ميپيداشتيد آن چيزى را كه ميگفتيد * ( هَيِّناً ) * سهل و آسان كه هيچ تبعه و عقوبتى بر آن متفرع نشود * ( وَهُوَ ) * و حال آنكه اين سخن * ( عِنْدَ اللَّه ) * نزديك خدا * ( عَظِيمٌ ) * بزرگست و عقوبت بسيار بر آن مترتب چه آن سخن موجب الحاق عار است باهل نبوت و استخفاف بمنصب رسالت ( ص ) حاصل آيه آنست كه شما ارتكاب سه اثم كرده‌ايد كه مس عذاب عظيم به آن معلق است يكى تلقى افك بالسنه دوم تحدث به آن بدون تحقق سيم استصغار چيزى كه حكم الهى تعلق گرفته بعظم و كبر آن و در بعضى از تفاسير مذكور است كه ام ايوب زوجهء ابو ايوب انصارى ( رض ) به او گفت كه سخنى كه مردمان در حق عايشه ميگويند شنيدهء جواب داد كه شنيده‌ام اما افترى و دروغ و بهتان عظيم است تو نسبت به من اين فعل را تجويز ميكنى ام ايوب گفت لا و اللَّه ابو ايوب گفت و اللَّه عايشه بهتر از تو است پس نسبت به پيغمبر اين عمل چگونه روا دارد بلكه اين محص افك و بهتان است حق سبحانه فرمود * ( وَلَوْ لا إِذْ سَمِعْتُمُوه ) * و چرا نه چون چنين شنيديد اين سخن را * ( قُلْتُمْ ) * گفتيد يعنى چون اين سخن استماع گرديد چرا نگفتيد چون ابو ايوب * ( ما يَكُونُ لَنا ) * نباشد يعنى نسزد ما را و نرسد * ( أَنْ نَتَكَلَّمَ ) * آنكه سخن گوئيم * ( بِهذا ) * بآنگفتار مخصوص يا بنوع آن چه قذف آحاد مردمان محرم