را بر او فراخ ميسازيم و حال آنكه به جهت اين از من دور تر مىشود بعد از آن اين آيه تلاوت فرمود تا بل لا يشعرون و بعد از بيان حال كفار و فجار ذكر احوال اخيار و ابرار ميفرمايد بقوله * ( إِنَّ الَّذِينَ هُمْ ) * بدرستى كه آنان كه ايشان * ( مِنْ خَشْيَةِ رَبِّهِمْ ) * از خوف عذاب پروردگار خود * ( مُشْفِقُونَ ) * ترسانند و حذركنندگان به ترك معاصى و امتثال او امر يا از عذاب آفريدگار خود ترسانند و بنا بر اين تسميهء عذاب بخشية جهت آنست كه آن بسبب اينست خشيه انزعاج و اضطراب نفس است بتوهم وقوع ضرر و إشفاق بمعنى حذر است * ( وَالَّذِينَ هُمْ ) * و آنان كه ايشان * ( بِآياتِ رَبِّهِمْ ) * بآيتهاى پروردگار خود كه قرآنست يا دلايل قدرت كه معجزاتست و شبه آن از آثار قدرت * ( يُؤْمِنُونَ ) * ميگروند و بمدلول آن تصديق ميكنند * ( وَالَّذِينَ هُمْ ) * و آنان كه ايشان * ( بِرَبِّهِمْ ) * بآفريدگار خود * ( لا يُشْرِكُونَ ) * شرك نمىآرند نه شرك جلى كه عبادت غير او است از اوثان و مانند آن و نه خفى كه ريا است و سمعه * ( وَالَّذِينَ يُؤْتُونَ ) * و آنان كه ميدهند * ( ما آتَوْا ) * آنچه ميدهند از صدقات و زكات و اخماس و كفارات و غير آن از انواع خيرات و مبرات در راه خدا * ( وَقُلُوبُهُمْ وَجِلَةٌ ) * در حالتى كه دلهاى ايشان ترسانست از حسن منقولست كه المؤمن جمع احسانا و شفقة و المنافق جمع إساءة و امنا و قوله * ( أَنَّهُمْ إِلى رَبِّهِمْ راجِعُونَ ) * متعلقست به وجلة بر حذف حرب جر اى ( وجلة لان مرجعهم اليه او من ان مرجعهم اليه و هو يعلم ما يخفى عليهم ) يعنى قلوب ايشان خايف و خاشى است به جهت آنكه ايشان بپروردگار خود بازگرديدگانند يا از آنكه مرجع ايشان با او است و او عالمست به آنچه بر ايشان پوشيده است از عاقبت امر آخرت پس مبادا كه آنچه ميدهند مقبول درگاه نشود و بر وجه لايق نباشد پس مؤاخذه كرده شوند به آن و گويند كه متعلق انهم محذوفست و تقدير اينكه ( لعلمهم انهم الى ربهم راجعون ) يعنى دلهاى ايشان ترسانست به جهت علم ايشانست به آنكه رجوع ايشان بپروردگار ايشانست هم چنان كه امير المؤمنين ( ع ) و فاطمه و امام حسن و امام حسين صلوات اللَّه سه شبانه روز روزه داشتند و طعام به مستحق دادند و به آن افطار نفرمودند به جهت خوف روز معاد و خالصا لرب العباد و مىگفتند إِنَّما نُطْعِمُكُمْ لِوَجْه اللَّه لا نُرِيدُ مِنْكُمْ جَزاءً وَلا شُكُوراً إِنَّا نَخافُ مِنْ رَبِّنا يَوْماً عَبُوساً قَمْطَرِيراً * ( أُولئِكَ ) * آن گروه كه به اين صفات موصوفاند و به اين سمات موسوم * ( يُسارِعُونَ ) * ميشتابند * ( فِي الْخَيْراتِ ) * در نيكوئيها يعنى برغبت تمام اقدام ميكنند در طاعات و مبادرت ميكنند در عبادات يا در نيل خيرات دنيويه كه بر اعمال صالحه متفرعست رغبت ميكنند