فضيلت افراد آن فرموده و تقديم آن نموده و بعد از آن على العموم حث بندگان كرده بر ساير خيرات و آن كه به جهت آنكه بندگان تكيه بر عمل خود نكنند و بكثرت عبادات و طاعات خود مغرور نشوند فرموده * ( لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ ) * شايد كه شما رستگار شويد و اين در موضع حالست يعنى بهمهء اين امور امتثال نمائيد در حالتى كه اميدوار باشيد بفلاح و به جهت وثوق بر طاعات و اعتماد بر كثرت عبادات خود بر فلاح متيقن مشويد و بدانكه آيهء مذكوره اگرچه متضمن امر بجهاد نيز هست اما چون كه جهاد موجب هدم بنيان كفر است و شرك و سبب اعلاى كلمهء اسلام و باعث اظهار شعاير ايمان و مرغم شيطان و مخزى آن و قالع صفات ذميمه و سمات مذمومه و رسوم باطله و اهواى مهلكه از اين جهت افراد بذكر آن نيز كرده ميفرمايد كه * ( وَجاهِدُوا ) * و جهاد كنيد با دشمنان خدا و اگر چه ابا و ابناى شما باشند * ( فِي اللَّه ) * در طاعت خدا و از براى او * ( حَقَّ جِهادِه ) * چنانچه سزاوار جهاد او است يعنى نيت جهاد را خالص سازيد از براى رضاى الهى و امتثال امر او كه اصلا مشوب نباشد بغرضى ديگر اكثر مفسران حمل جهاد كرده‌اند در اين مقام بر جميع اعمال طاعت و حق جهاد بمعنى نيت صادق و خالص در جميع انواع عبادت و جهد و جد و مبادرت نمودن بر اقسام طاعت و از عبد اللَّه بن مبارك مرويست كه مراد مجاهده است با نفس و هوا كه از اعادى باطناند هم چنان كه كفار كه از ادعاى ظاهرند چنان كه حضرت رسالت بعد از رجوع از غزوهء تبوك فرمود كه رجعنا من جهاد الاصغر الى جهاد الاكبر يعنى رجوع كرديم از جهاد اصغر كه محاربه است با كفار به جهاد اكبر كه مجاهده است با نفس كه بزرگترين دشمن اين كس است كما قال ص ( اعدا عدوك بين جنبيك ) دشمنترين دشمن تو آن چيزيست كه ميان هر دو پهلوى تست يعنى نفس و از اينجا است كه قشيرى گفته كه حق جهاد آنست كه يك چشم زدن از مجاهدهء نفس باز نه ايستد زيرا كه از او به هيچ وجه ايمن نتوان بود و در هيچ وقت اعتماد بر او نتوان كرد و بدانكه اضافهء حق بجهاد از قبيل اضافهء صفت به موصوفست اى ( جهادا حقا خالصا لوجهه ) و تقديم صفت به جهت اهتمام است به آن و مبالغهء در آن كقولهم ( هو حق عالم وجد عالم اى عالم حقا و جدا ) و اضافهء جهاد بضمير بادنى ملابسه است به جهت افادهء اختصاص چه جهاد مختص به او سبحانه است از حيثيت آنكه مفعولست لوجه اللَّه و من اجله و يا بطريق اتساع در ظرف چون ( ضرب اليوم اى حق جهاد فى اللَّه ) * ( هُوَ اجْتَباكُمْ ) * او سبحانه برگزيد شما را براى دين خود و نصرت آن اين تنبيه است بر آنچه مقتضى جهاد است و داعى آن * ( وَما جَعَلَ عَلَيْكُمْ ) * و نساخت و مقرر نكرد بر شما * ( فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ ) * در دين هيچ تنگى يعنى احكام دين را بر شما تنك