مكذوب فيه است پس بر سبيل اتساع جارى مجراى مفعول به شده و يا مصدر است بمعنى كذب چون مجلود و معقول آورده‌اند كه روز چهارشنبه روى ايشان زرد شد و پنجشنبه سرخ گشت و جمعه سياه شد و شنبه عذاب نازل گشت * ( فَلَمَّا جاءَ ) * پس آن هنگام كه آمد * ( أَمْرُنا ) * فرمان ما به عذاب ايشان * ( نَجَّيْنا صالِحاً ) * نجات داديم صالح را * ( وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَه ) * و آنان را كه با او بودند از مؤمنان * ( بِرَحْمَةٍ مِنَّا ) * برحمتى و بخششى از نزديك ما كه آن عطاى لطف و توفيق بود بايشان كه بسبب آن مهتدى شده از عذاب نجات يافتند * ( وَمِنْ خِزْيِ يَوْمِئِذٍ ) * و از رسوايى آن روز كه هلاكت ثمود بود بصيحه و يا از عذاب روز قيامت * ( إِنَّ رَبَّكَ ) * بدرستى كه پروردگار تو * ( هُوَ الْقَوِيُّ ) * او است توانا بر نجات مؤمنان * ( الْعَزِيزُ ) * غالب بر اهلاك دشمنان * ( وَأَخَذَ الَّذِينَ ظَلَمُوا ) * و فرا گرفت آنان را كه ستم كردند بر خود بكفر * ( الصَّيْحَةُ ) * فريادى عظيم مراد بصيحه جبرئيل است در زاد المسير آورده كه در آن سه روز كه وعده حيات داشتند در خانهاى خود ساكن شده قبرها كندند و منتظر عذاب ميبودند و چون روز چهارم آفتاب طالع شد و عذاب نيامد از منازل خود بيرون آمده يكديگر را ميخواندند كه ناگاه جبرئيل بر صورت اصلى خود پايش بر زمين و سر بر آسمان پرهاى خود را نشر كرده از مشرق تا مغرب پايهاى وى زرد و بالهاى سبز و دندانهاى سفيد و براق و پيشانى با جلاء نورانى و رخسار بر افروخته و موى سر وى سرخ و برنك مرجان ظاهر شد و افق را بپوشيد چون قوم ثمود آن حال را مشاهده كردند روى بمساكن خود نهادند و بقبور در آمدند جبرئيل نعره زد كه موتوا عليكم لعنة اللَّه بيكبار همه مردند و زلزله در خانهاى ايشان افتاده سقفها بر ايشان فرود آمد * ( فَأَصْبَحُوا ) * پس گشتند * ( فِي دِيارِهِمْ ) * در سراهاى خود * ( جاثِمِينَ ) * مردگان و بر زمين خفتندگان * ( كَأَنْ لَمْ يَغْنَوْا ) * گوييا هرگز نبوده‌اند * ( فِيها ) * در آن سراهاى خود در وسيط آورده كه خداى تعالى بدان صيحه هلاك كرد هر كه را كه از قوم ثمود بود در مشارق و مغارب و سهول و جبال مگر يك مرد كه او را ابو رغال گفتندى و از حضرت رسالت صلَّى اللَّه عليه و آله پرسيدند كه ابو رغال كيست فرمودند پدر قبيله ثقيف * ( أَلا إِنَّ ثَمُودَ ) * بدانيد بدرستى كه ثمود * ( كَفَرُوا رَبَّهُمْ ) * انكار كردند پروردگار خود را * ( أَلا بُعْداً ) * بدانيد كه دوريست از رحمت من * ( لِثَمُودَ ) * مر قوم ثمود را بعد از آن بيان قصهء ابراهيم و لوط عليهم السلام فرمود بقوله * ( وَلَقَدْ جاءَتْ ) * و بدرستى كه آمدند * ( رُسُلُنا ) * فرستادگان ما از ملائكه كه نه بودند يا يازده و يا دوازده و يا هشت يا هفت و دمياطى گفته سه فرشته بودند جبرئيل و ميكائيل و اسرافيل بر صورت