نصب است كه مفعول دويم فعل مذكور است و گفته‌اند كه همزه براى انكار مستهزيانست از سؤال وعيد يا بعث يا قرآن كه حق است يا نه جواب آمد كه * ( قُلْ ) * بگو اى محمد صلَّى اللَّه عليه و آله * ( إِي وَرَبِّي ) * آرى به حق پروردگار من * ( إِنَّه لَحَقٌّ ) * بدرستى كه دعوى من يا قرآن يا بعث يا عذاب موعود حق و درستست * ( وَما أَنْتُمْ ) * و نيستيد شما * ( بِمُعْجِزِينَ ) * عاجز كنندگان مر خداى را از عذاب كردن يعنى عجز بقدرت او راه ندارد و نيابد و شما عذاب وى از خويش باز نتوانيد داشت و از قبضه قدرت او بيرون نتوانيد رفت * ( وَلَوْ أَنَّ ) * و اگر باشد * ( لِكُلِّ نَفْسٍ ظَلَمَتْ ) * مر هر نفسى را كه ستم كرده است بر خود بكفر يعنى اگر كافرى را باشد * ( ما فِي الأَرْضِ ) * آنچه در زمين است از جميع مال و متاع و خزاين و دفاين آن * ( لَافْتَدَتْ بِه ) * هر آينه فديه دهد به آن چه داده تا خود را از آن عذاب باز خرد و بر تقدير آنكه قدرت بر اين فديه داشته باشند از ايشان قبول نكنند * ( وَأَسَرُّوا النَّدامَةَ ) * و بپوشند پشيمانى خود را از اتباع و هواداران خود كه مبادا از ايشان سرزنش و ملامت شنوند و اين از ابى عبد اللَّه عليه السّلام مرويست و يا آنكه مبهوت شوند از هول عذاب و بر نطق قادر نباشند و در تاج التفاسير آورده كه دريا بند الم حسرت و ندامت را در رويهاى خود و يا اسرار بمعنى اخلاص است چه اخفاى ندامت اخلاص آنست يعنى ندامت خود را خالص سازند و بخلوص تمام پشيمانىگرايند و گفته‌اند اسرار بمعنى اظهار است و اين از لغات الاضداد است مضمون آن كه مشركان اظهار ندامت كنند از اعمال خود * ( لَمَّا رَأَوُا الْعَذابَ ) * اين هنگام كه ببينند عذاب را * ( وَقُضِيَ بَيْنَهُمْ ) * و حكم كرده شود ميان مؤمنان و يا كافران يا رؤساى و اتباع يا ظالمان و مظلومان * ( بِالْقِسْطِ ) * بداد و راستى * ( وَهُمْ لا يُظْلَمُونَ ) * و ايشان ستمديده نشوند بنقصان ثواب و افزونى عقاب اين تكرير نيست زيرا كه اول قضا است ميان انبياء و مكذبان ايشان و دوم مجازات مشركانست بر شرك يا حكومت ميان ظالمان و مظلومان ضمير متناول ايشان است به جهت دلالت ظلم بر ايشان بعد از آن در تقدير قدرت خود بر اثابه و تعذيب ميفرمايد كه * ( أَلا إِنَّ لِلَّه ) * بدانيد بدرستى كه مر خداى راست * ( ما فِي السَّماواتِ ) * آنچه در آسمانها است * ( وَالأَرْضِ ) * و آن چه در زمين است پس ايشان مالك چيزى نباشند كه خود را به آن بازخرند و بر تقدير آن او سبحانه بفداى كافر احتياج ندارد و بر ايصال ثواب و عقاب قادر است * ( أَلا إِنَّ وَعْدَ اللَّه ) * بدانيد بدرستى كه وعده خداى در مثوبة و عقوبت * ( حَقٌّ ) * راستست