فوت شود بلكه بهر چه اميد ميدارند رسند و اگر از بعضى معاصى اجتناب كرده باشند دون بعضى و يا صفة ايمان باشد موقوف بر مشية حقتعالى باشد اگر خواهد عفو كند و اگر نه عقاب فرمايد و چون ذكر مؤمنان كرد و آنچه پاداش ايشانست از عقوبة و رحمة تا جمع كرده باشد ميان ترغيب و ترهيب و مكلفان بجهة آن بطاعت نزديك شوند و از معصيت دور و ميفرمايد * ( وَالَّذِينَ كَذَّبُوا ) * و آنان كه دروغ شمردند از شما * ( بِآياتِنا ) * آيتهاى ما را يعنى تكذيب رسل كردند نزد آيات ما * ( وَاسْتَكْبَرُوا ) * و كبر آوردند و تعظيم و سركشى كردند * ( عَنْها ) * از ايمان بدلايل وحدانيت ما * ( أُولئِكَ ) * آن گروه * ( أَصْحابُ النَّارِ ) * ياران و ملازمان آتش دوزخند * ( هُمْ فِيها خالِدُونَ ) * ايشان در آتش باقىاند ببقاى ابدى و خلود سرمدى و ادخال فا در جزاء اول دون ثانى جهة مبالغه است در وعد و مسامحه و در وعيد و تنبيه بر سبقت رحمت واسعهء او بعد از آن بر سبيل استنكار و استعجاب ميفرمايد كه * ( فَمَنْ أَظْلَمُ ) * پس كيست ستمكارتر يعنى كافر و در كفر و عناد سختتر * ( مِمَّنِ افْتَرى ) * از كسى كه افترا كند و بربندد * ( عَلَى اللَّه كَذِباً ) * بر خداى دروغ را به اينكه گويد زن و فرزند و شريك دارد و يا چيزى را به او اسناد كند كه نگفته باشد و به آن نفرموده مانند تحريم بحيره و سايبه و غير آن * ( أَوْ كَذَّبَ بِآياتِه ) * و يا بدروغ شمرد آيات منزلهء او را و اين متضمن انكار نبوت است نيز * ( أُولئِكَ ) * آن گروه مفتريان و مكذبان * ( يَنالُهُمْ ) * برسد بديشان * ( نَصِيبُهُمْ ) * بهرهء ايشان * ( مِنَ الْكِتابِ ) * از لوح محفوظ و بقول اكثر مراد ارزاق و آجالست كه براى ايشان نوشته شده از عذاب و نكال و يا بيابند جزاى آنچه نوشته باشند در دفتر عمل ايشان و اين حكم موقوفست * ( حَتَّى إِذا جاءَتْهُمْ ) * تا وقتى كه بيايند بايشان * ( رُسُلُنا ) * فرستادگان ما كه ملك الموت و اعيان اويند * ( يَتَوَفَّوْنَهُمْ ) * در حالتى كه فرا گيرند يعنى قبض كنند ارواح ايشان را پس حتى غايت نيل ايشانست و ميتواند بود كه حرف ابتدا باشد و قوله * ( قالُوا ) * جواب اذا است يعنى گويند فرشتگان بايشان از روى توبيخ و تقريع * ( أَيْنَ ما ) * كجااند بتانى كه پيوسته * ( كُنْتُمْ تَدْعُونَ ) * بوديد كه ميخوانديد و ميپرستيديد ايشان را * ( مِنْ دُونِ اللَّه ) * بجز از خدا تا امروز منع كنند عذاب خداى را از شما * ( قالُوا ) * گويند كافران كه آنها * ( ضَلُّوا عَنَّا ) * گم شدند از ما يعنى غايب گشتند و هيچ مددى