از تعميم باشد * ( وَالْبَغْيَ ) * و حرام ساخت ستمكارى را يا كبر را * ( بِغَيْرِ الْحَقِّ ) * بناحق اين متعلق است ببغى و مؤكد آن بحسب معنى چه بديهى است كه ظلم يا كبر به حق نخواهد بود و نظير اينست قوله و يقتلون النبيين به غير الحق و گويند كه بغى در اصل لغت بمعنى طلبست و آن شامل حلال و حرام است از اين جهة آن را مقيد ساخت به غير حق و بر هر تقدير افراد بغى جهة مبالغه است * ( وَأَنْ تُشْرِكُوا ) * و ديگر حرام ساخته است آنكه شرك آريد * ( بِاللَّه ) * بخداى و شريك گيريد در عبادت * ( ما لَمْ يُنَزِّلْ ) * آن چيزى را كه نفرستاده است * ( بِه ) * به پرستش آن * ( سُلْطاناً ) * جهتى و برهانى و جميع اشراك معرى از دليلست اين تهكم است بمشركان و تنبيه تحريم بر اتباع آنچه برهانى در آن دلالت نميكند * ( وَأَنْ تَقُولُوا ) * و آن را نيز حرام گردانيده است كه بگوئيد بدروغ و افترا * ( عَلَى اللَّه ) * بر خداى * ( ما لا تَعْلَمُونَ ) * آنچه نميدانيد مانند تحريم حرث و انعام و برهنه طواف كردن بيت الحرام و آن را اسناد به خدا كردن كقولهم و اللَّه امرنا بها بعد از آن جهة تسليهء حضرت رسالت صلى اللَّه عليه و آله در تاخير عذاب كفار ميفرمايد كه * ( وَلِكُلِّ أُمَّةٍ ) * و مر هر گروهى راست * ( أَجَلٌ ) * مدتى كه خداى تعالى تقدير فرموده مر حياة ايشان را به صحت پيوسته كه هر امتى را غير از مؤمنان وقتى است كه بدان عذاب استيصال بايشان فرود آيد * ( فَإِذا جاءَ أَجَلُهُمْ ) * پس چون بيايد وقت عذاب و هلاكت ايشان يا چون مدت عمر مقدر بسر آيد * ( لا يَسْتَأْخِرُونَ ساعَةً ) * واپس نيايد از آن اجل ساعتى * ( وَلا يَسْتَقْدِمُونَ ) * و پيشى نگيرند بر آن اجل مراد بساعة عرفيست كه آن اقصر اوقات است نه ساعة اهل تنجيم يعنى به هيچ وقت اجل متقدم و متاخر نشود فرد ( اجل چون فرود آيد از پيش و پس پس و پيش نگذاردت يك نفس ) بعد از آن خطاب بجميع اهل تكليف كرده ميفرمايد كه * ( يا بَنِي آدَمَ ) * اى فرزندان آدم * ( إِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ ) * چون بيايد بشما * ( رُسُلٌ مِنْكُمْ ) * پيغمبرانى كه از شمااند يعنى از نوع شما و يا به زبان شما و يا از قبيلهء شما * ( يَقُصُّونَ عَلَيْكُمْ ) * بخوانند بر شما * ( آياتِي ) * آيات مرا يا احكام شريعت را * ( فَمَنِ اتَّقى ) * اين جواب شرط است يعنى چون ايشان بشما آيند پس هر كه بپرهيزد از شما از تكذيب و ساير فواحش * ( وَأَصْلَحَ ) * و باصلاح آرد عمل خود را * ( فَلا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ ) * پس هيچ ترسى نيست بر ايشان يعنى از هر چه ميترسند ايمن شوند * ( وَلا هُمْ يَحْزَنُونَ ) * و نه ايشان اندوهناك گردند از چيزى كه بر ايشان