خداى تعالى ايشان را و عقوبت كرد * ( بِذُنُوبِهِمْ ) * بگناهان ايشان كه كفر و تكذيب بود هم چنان كه كفار معاصر تو را بسب آن مؤاخذه فرمود * ( إِنَّ اللَّه ) * بدرستى كه خداى * ( قَوِيٌّ ) * با قدرت و قوتست * ( شَدِيدُ الْعِقابِ ) * سخت عقوبت است بر منكران و مكذبان كه هيچكس بر او غالب نتواند شد و دفع عذاب از او نتواند كرد و طاقت كشيدن آن عذاب نتواند داشت * ( ذلِكَ ) * اين مؤاخذه و عقوبت پيشينيان و پسينيان * ( بِأَنَّ اللَّه ) * بسبب آنست كه خداى * ( لَمْ يَكُ مُغَيِّراً ) * نبود گرداننده و تبديل دهنده يعنى عادت او نيست كه تغيير دهد * ( نِعْمَةً أَنْعَمَها ) * نعمتى را كه انعام كرده است بر سبيل تفضل * ( عَلى قَوْمٍ ) * بر گروهى از بندگان خود از كثرت حصب و سعة معيشت و ثروت و امنيت و صحت * ( حَتَّى يُغَيِّرُوا ) * تا وقتى كه آن گروه تغيير و تبديل دهند * ( ما بِأَنْفُسِهِمْ ) * آن حال را كه مقارن نفس هاى ايشان است به حال بدتر مراد از اين تهديد قريش است كه ايشان حال خود را كه بت پرستى بود ضم كردند آن را بمعادات حضرت رسالت صلَّى اللَّه عليه و آله و قطع صلهء رحم و تكذيب قرآن و استهزا بر آن و ايذا و آزار مؤمنان بدتر ساختند هم چنان كه امم سابقه كه تكذيب رسل و قصد قتل ايشان را علاوهء كفر و شرك خود گردانيدند و بسبب آن مستاصل گشتند و بدانكه يك در اصل يكون بود كه حذف حركت آن شده بجزم و بعد از آن واو بالتقاى ساكنين افتاده و آن گه بجهة شبهه آن بحروف لينيهء مجذوب شده جهت تخفيف * ( وَأَنَّ اللَّه ) * و بدرستى كه خداى * ( سَمِيعٌ ) * شنواست سخنان نافرجام كفار را * ( عَلِيمٌ ) * دانا بعقايد باطله و اعمال قبيحه ايشان ديگر باره براى تاكيد ميفرمايد كه ضيع و كار قريش در تكذيب تو * ( كَدَأْبِ آلِ فِرْعَوْنَ ) * هم چون ضيع قوم فرعون است * ( وَالَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ ) * و آنان كه پيش از ايشان بودند * ( كَذَّبُوا بِآياتِ رَبِّهِمْ ) * تكذيب كردند مر آيات پروردگار خود را * ( فَأَهْلَكْناهُمْ ) * پس هلاك كرديم ايشان را * ( بِذُنُوبِهِمْ ) * بسبب گناهان ايشان يا قريش تكذيب قرآن كردند و ما بسبب آن ايشان را در بدر مبتلا ساختيم * ( وَأَغْرَقْنا ) * و غرق گردانيديم در درياى قلزم * ( آلِ فِرْعَوْنَ ) * اتباع فرعون را * ( وَكُلٌّ ) * و هر يك از گروه غريقان قبط و قتيلان قريش * ( كانُوا ظالِمِينَ ) * بودند ستمكاران بر نفس هاى خود بكفر و عصيان در انوار آورده كه تكرير آيه براى تاكيد است و به جهت مزية معنى و مفاد آن بر