* ( عَلَيْهِمْ ) * حرام گردانيده شده است بر ايشان بر اين معنى كه بواسطهء عصيان قادر نباشند كه به آن درآيند و مالك آن شوند * ( أَرْبَعِينَ سَنَةً ) * چهل سال * ( يَتِيهُونَ فِي الأَرْضِ ) * سرگردان و متحير بودند در زمين تيه كه شش فرسخ است پس قوم موسى چهل سال در اينمقدار زمين سرگردان بودند هر صباح عزيمت سفر كردندى و تا شام راه رفتندى و شب هم آنجا بودندى كه بامداد از آنجا رحلت كرده بودند و اين يا به جهت اين بود كه حقتعالى تحويل منتهاى آن زمين ميكرد بمبدء و به جهت آن هر گاه كه بنهايت آن زمين ميرسيدند ابتداى آن را ميديدند و يا علامات اول آن را به آخر آن القا ميكرد و به جهت آن در آن سرگردان بودند و راه بيرون شدن نميافتند و نميدانستند كه از كجا ابتدا كرده‌اند و بكجا رسيده اند و اين از خارق عادات بود و معجزهء موسى عليه السّلام و بدانكه عامل ظرف يا محرمة است پس تحريم موقت و غير مؤبد باشد و مخالفت نداشته باشد بقوله التي كتب اللَّه لكم و مؤيد اينست كه در روايت واقع شده كه بعد از چهل سال با بعضى از بنى اسرائيل كه مانده بودند برفت و اريحا را بگشاد و مدتى در آنجا بود و در آنجا بجوار رحمت ايزدى پيوست و گويند در تيه قبض روح او شد و در حين احتضار خبر داد كه يوشع بن نون بعد از او پيغمبر خدا باشد و حقتعالى امر كند او را بقتل جبابره و بعد از فوت او يوشع بنى اسرائيل را باريحا و ايليا آورد و جبابره را بقتل رساند و همه زمين شام را بر بنى اسرائيل مسلم دارد و يا عامل ظرف يتيهون است يعنى در مدت چهل سال در زمين تيه متحير بودند و طريقى نداشتند بر بيرون رفتن از آن پس بنا بر اين تحريم بر سبيل اطلاق باشد و مؤيد اينست كه گفته‌اند كه هيچ كدام از ايشان كه قايل لن ندخل الارض المقدسه بودند داخل نشدند بلكه در تيه هلاك گشتند و موسى و هارون را در آنجا وفات رسيد يوشع بر همهء ابناى ايشان مبعوث شد و چون ايشان جوانان توانا بودند آنها را بحرب جبابره بر دو قتال كرده بناى ايشان را برانداختند و در اخبار آمده كه چون موسى نفرين بر قوم كرد و حكم شد كه چهل سال در زمين تيه باشند موسى از آن پشيمان شد و حقتعالى با وى خطابكرد كه چون حكم كرديم به تحير و سرگشتگى ايشان * ( فَلا تَأْسَ ) * پس اندوهناك مباش * ( عَلَى الْقَوْمِ الْفاسِقِينَ ) * بر گروه فاسقان بيرون رفتگان از فرمان يعنى ايشان بسبب فسق سزاوار اين نوع عقوبتند پس بر دعا كردن بر ايشان پشيمان مشو و در تبيان گفته كه خطاب با حضرت رسالت است يعنى اى محمد صلَّى اللَّه عليه و آله قوم موسى مدتى سرگشته گشتند تو بر ايشان اندوه مخور كه بسبب فسق و نافرمانى سزاوار نفرين موسى بودند و در تفسير ابو الفتوح مذكور است كه در ميان بنى اسرائيل كه در تيه بودند ششصد هزار مرد مقاتل بودند و آن ده نقيب كه افشاى سر و نقض عهد كردند در تيه بمردند و هر مرد كه در حين داخل