گوئيم واجب است ابتدا به غسل وجه به جهت اتيان آن بفاء تعقيب و هر كه قايل است به اين قايلست بوجوب ترتيب و به جهت آنكه كلام محتمل الوجهين است و در وضوء بيانى ترتيب واقع شده و اگر نه بايستى كه خلاف آن متيقن بودى و اين باطلست باجماع و بدانكه اگر امر براى فوريت است پس موالات واجب است جز ما و اگر نه مستفاد خواهد شد از خارج كقوله وَسارِعُوا إِلى مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ و مانند آن هفتم از مسايلى كه آية متضمن آنست اينست كه * ( وَإِنْ كُنْتُمْ جُنُباً ) * و اگر بوده باشيد جنابت رسيده * ( فَاطَّهَّرُوا ) * پس غسل كنيد جنب اسم جنس است كه صادق ميآيد بر واحد و جمع و مذكر و مؤنث مانند عدل و اين اسميست جارى مجراى مصدر كه آن اجنابست بمعنى ابعاد و شرعا اطلاق آن بر كسى است كه بعيد باشد از احكام طاهرين به جهت جماع يا خروج منى بهر وجه كه باشد در بيدارى يا در خواب و بدانكه نزد بعضى اين جملهء فعليه معطوفست بر * ( فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ ) * اى ( اذا قمتم الى الصلاة فان كنتم محدثين فتوضئوا و ان كنتم جنبا فاغتسلوا ) پس بنا بر اين غسل واجب لغيره باشد و مفتقر نباشد بضم وضوء زيرا كه آن را قسيم وضو گردانيده و اولى آنست كه اين جملهء شرطيه باشد معطوف بر مثل خود يعنى ( يا ايها الذين آمنوا ان كنتم جنبا فاطهروا ) اى ( اغتسلوا ) و حينئذ غسل واجب نفسه باشد نه از براى غايت كه آن صلاة است و طواف و نيز قوله اطهروا تقيد نيست بقيام بصلاة پس واجب لنفسه باشد و اين هنگام واجب مىشود حصول مسبب كه طهارتست نزد حصول سبب كه جنابت است و مؤيد اينست قول امير المؤمنين عليه السّلام در قضيه انصار كه أ توجبون عليه الحد و المهر و لا توجبون عليه صاعا من الماء و قول صادق صلوات اللَّه عليه كه اذا ادخله فقد وجب الغسل و غير اين از روايات داله بر آنكه غسل واجب لنفسه است و مراد ( باطهروا اغتسلوا ) است زيرا كه امر است بتطهير بر سبيل اطلاق كه مخصوص بعضو معين نيست پس امر باشد بتطهير همهء بدن و نيز چون كه وضوء مخصوص است ببعضى اعضاء ذكر آن فرموده بر تعيين و اينجا چون كه عضو معين ذكر نكرده معلوم مىشود كه مراد اطلاق است و ديگر آنكه باجماع مراد به اين وضو نيست و نه غسل با وضو و اگر نه لازم آيد استعمال مشترك در كلا المعنيين و اين باطلست هم چنان كه در اصول مقرر شده پس باقى نماند مگر غسل و همچنين است قوله تعالى ليطهركم كه بعد از اين مذكور است هشتم * ( وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضى ) * و اگر باشيد بيماران و به جهت آن استعمال آب شما را مضر باشد * ( أَوْ عَلى سَفَرٍ ) * و يا در سفر باشيد و آب نيابيد يا بيابيد اما احتياج به آن داشته باشيد * ( أَوْ جاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ ) * يا بيايد يكى از شما بموضعى * ( مِنَ الْغائِطِ ) * از محدث يعنى محدث شويد بحدث اصغر * ( أَوْ لامَسْتُمُ النِّساءَ ) * يا سوده باشيد