و منصوب المحل است بنا بر قرائت اولى و مرفوع الحمل بنا بر قرائت ثانيه و بدانكه متبادر از تحريم مذكورات آنست كه آنها را در هيچ وقتى از اوقات نكاح نتوان كرد پس شامل نكاح مرأة نباشد بر عمهء او و بر خالهء او و بر خواهر زادهء او و بر برادر زادهء او زيرا كه نكاح اينها بعد از اذن عمات و خالات جايز است و نيز شامل نكاح مطلقه ثلث نباشد زيرا كه با تحليل تزوج به او حلالست و نكاح معتده در محصنات داخل است زيرا كه در حكم منكوحه است و نكاح امه بر آزاد نيز در جميع اوقات حرام نيست زيرا كه بعد از اذن آزاد حلال مىشود و تحريم تزويج بخامسه از آيهء مثنى و رباع و ثلث مفهوم مىشود و تحريم نكاح ملاعنه در صورتيست كه زوجين بر انكار خود راسخ باشند و اما اگر زن اعتراف نمايد بنفى ولد بعد از لعان حرمت مرتفع مىشود پس تحريم اينها منافى أُحِلَّ لَكُمْ ما وَراءَ ذلِكُمْ نباشد و نيز تحريم اين محرمات از سنت مطهره ظاهر شده پس از أُحِلَّ لَكُمْ ما وَراءَ ذلِكُمْ خارج باشد و قوله أَنْ تَبْتَغُوا مفعول له است نزد صاحب كشاف و مفعول تبتغوا محذوفست و تقدير اينكه ( احل لكم ما وراء ذلكم ان تبتغوا باموالكم الصرف فى مهورهن و اثمانهن ) يعنى حلال گردانيده شد براى شما غير از اين محرمات به جهت ارادهء آنكه بطلبيد بِأَمْوالِكُمْ بمالهاى خود صرف آن را در مهور و اثمان غير ايشان مُحْصِنِينَ در حالتى كه به آن تزوج و بسترى متعفف باشيد و خود را به آن در پناه آريد از لوم و عقاب غَيْرَ مُسافِحِينَ حال ثانيه است يعنى در حالتى كه نباشيد زنا كنندگان و ميتواند بود كه مفعول تبتغوا مقدر نباشد كانه قيل ( ارادة ان تصرفوا اموالكم محسنين غير مسافحين ) و يا بدل اشتمال وراء ذلكم باشد اى ( احل لكم ابتغاء ما شئتم من الخلائل عدا المحرمات ) و در كنز آورده اينكه صاحب كشات گفته كه ان تبتغوا مفعول له است فاسد است زيرا كه شرط مفعول له آنست كه آن فعل فاعل فعل معلل باشد و حال آنكه ابتغا فعل فاعل احل نيست و تقدير غير محتاج اليه است و مع ذلك خلاف اصل است و محصنين حالست از ان تبتغوا و ذكر غير مسافحين و عدم اكتفاء بمحصنين جهت آن است كه محصن بهند ممكن است كه سفاح كند به غير او و مسافحه در لغت از سفح ماخوذ است كه صب منى است و معنى آن مبالغه است در صب منى و در شرع مخصوص است بزنا زيرا كه غرض زانى منحصر است در صب منى در رحم زانيه حاصل معنى آنست كه بايد كه بمال متزوج و متسرى شويد به غير محرماتى كه مذكور شد و به جهت اين خود را از سفاح نگه داريد فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ پس هر كه برخوردارى يافته بِه به دو مِنْهُنَّ از زنان منكوحه فَآتُوهُنَّ پس بدهيد ايشان را أُجُورَهُنَّ مهرهاى ايشان چه مهر در مقابله استمتاع است