كه مشار اليه هذا قرآنست يعنى قرآن دلالت روشن و حجت هويداست براى كافهء مردمان على العموم * ( وَهُدىً ) * و زيادتى بصيرت و بيان طريق رشد بجنت * ( وَمَوْعِظَةٌ ) * و پندى مشتمل به رغبت و رهبت * ( لِلْمُتَّقِينَ ) * مر پرهيزكاران را اگر چه قرآن مر غير متقيان را نيز لطفست اما چون كه متقيان به آن متعظ و مهتدى ميشوند نه غير ايشان از اين جهت آن را تخصيص كرد بايشان و از على بن عيسى نقل كرده‌اند كه فرق ميان بيان و هدى آنست كه بيان اظهار معنى است بهر نوعى كه باشد و هدى بيان طريق رشد است نه غى آورده‌اند كه چون سيد عالم ( ص ) بشعب درآمد ابو سفيان علم تجلد بر بالاى كوه برده خواست كه بر اهل شعب مطلع گردد و كميت ايشان را در نظر در آورد اصحاب را به جهت قلت عدد و عدد خود و كثرت عدو دغدغهء عظيم بخاطر رسيد كه مبادا چون ايشان ما را قومى اندك و حقير بينند بر سر ما تازند و ما را مستأصل سازند حضرت عزت جهت تسليهء ايشان اين آيه فرستاد * ( وَلا تَهِنُوا ) * و سستى مكنيد و ضعف مورزيد در كارزار * ( وَلا تَحْزَنُوا ) * و اندوهناك مباشيد از جراحات خود و قتل برادران و مصيباتى كه بشما رسيده و يا از فوت غنايم از زهرى و قتاده و ابن ابى نجيح مرويست كه نزول اين آيه در وقتى بود كه چون بعضى اصحاب به جهت مخالفت قول نبوى ( ص ) كشته شدند و برخى مجروح گشتند حق سبحانه تسليهء ايشان نموده فرمود كه سستى مكنيد در جنگ اعدا و اندوهگين مشويد كه احوال كارزار چنين مىباشد ( تارة لكم و تاره عليكم ) آنچه شما راست از فتح و نصرت بتوفيق حقتعالى است و آنچه بر شما است از مغلوبيت و اصابة قتل و جروح بجهة تخاذل و تثاقل و مخالفت شماست با پيغمبر ( ص ) * ( وَأَنْتُمُ الأَعْلَوْنَ ) * و حال آنكه شما برتر آنيد بحسب مكانت و مرتبة چه شما بر حقيد و كارزار شما براى تمشيت حق و اعلاء كلمهء خدايست و ايشان بر باطلند و قتال ايشان براى ترويج باطل و اعلاى كلمهء كفر است و يا در محاربه از ايشان سابقيد يعنى در جنگ به دريا برترى شما به آنست كه كشتگان شما در صدر نعيماند و از ايشان در قعر جحيم يا مقام شما درجات عاليه خواهد بود و ازان ايشان درك الاسفل و يا اشاره است بوعدهء علو و نصرت و غلبه يعنى شما بر ايشان منصور و غالب خواهيد شد * ( إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ ) * اگر هستيد گرويدگان بوعده حقتعالى كه فرموده إِنَّ جُنْدَنا لَهُمُ الْغالِبُونَ اين متعلقست بنهى يعنى سستى مورزيد در كارزار اگر صحيح است ايمان شما و قصور و فتورى در آن راه ندارد چه صحت ايمان مقتضى قوت قلب است بوثوق بر خدا و يا متعلق است باعلون يعنى شما برتريد از همه ايشان اگر در ايمان خود ثابت و راسخيد و تصديق نمايندگان بوعده نصرت و غلبه و از ابن عباس مرويست كه چون