و طاعت نفع بايشان خواهد رسانيد اگر ايمان آرند * ( وَأُولئِكَ ) * و آن گروه * ( هُمْ وَقُودُ النَّارِ ) * ايشانند آتش انگيز دوزخ هم چنان كه حطب آتش را بر ميافروزد * ( كَدَأْبِ آلِ فِرْعَوْنَ ) * دأب مصدر است ماخوذ از داب فى العمل اذا كدح فيه و از اين معنى منتقل شده بمعنى شأن و حال و جار و مجرور مرفوع المحل است به آنكه خبر مبتداى محذوفست و تقدير اينست كه ( داب هؤلاء الكفره كداب آل فرعون ) يعنى شأن و عادت اين جماعت كفار در تكذيب حضرت رسالت ( ص ) مانند شأن و عادت متابعان فرعونست در تكذيب موسى ( ع ) يا منصوب المحل است ( بل تغنى ) و تقدير اينست كه ( لن تغنى عنهم مثل مالم تغن عن آل فرعون و يا توقد بهم النار كما توقد بال فرعون ) يعنى نفع ندهد اموال و اولاد كفار را از عذاب خدا هم چنان كه نفع نداد اموال و اولاد اتباع فرعون را يا حال كفار مكه آنست كه آتش دوزخ بايشان افروخته گردد هم چنان كه حال آل فرعون آنست كه افروخته شود دوزخ بايشان * ( وَالَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ ) * و به آنان كه پيش از فرعون بودند چون عاد و ثمود و گويند كه اين كلام مستانف است از براى حال كفار قريش يعنى آنان كه قبل از فرعون بودند از اصناف كفره * ( كَذَّبُوا بِآياتِنا ) * بدروغ پنداشتند آيتهاى ما را و بنا بر اول * ( كَذَّبُوا بِآياتِنا ) * حال است باضمار قد يعنى حال كفار مكه مثل حال آل فرعونست و آنان كه قبل از اينها بودند در حالتى كه تكذيب كردند بآيات ما كه معجزات انبيا بود يا آيات قدرت ما * ( فَأَخَذَهُمُ اللَّه ) * پس بگرفت خدا يعنى عقوبت كرد ايشان را در دنيا و آخرت * ( بِذُنُوبِهِمْ ) * بگناهان ايشان كه تكذيب انبيا بود و انكار را جحود و غير آن * ( وَاللَّه شَدِيدُ الْعِقابِ ) * و خدا سخت عقوبتست بر كافران اين تهويل است براى مؤاخذه و زيادتى تخويف براى كفره و چون حق سبحانه ذكر آن چيزى نموده كه بقرون ماضيه رسيد از عذاب استيصال به جهت تكذيب رسل در عقب آن كفار قريش را تحذير نمود به آنچه بايشان رسد و فرمود كه * ( قُلْ ) * بگو اى محمد ( ص ) * ( لِلَّذِينَ كَفَرُوا ) * مر آن كسانى را كه كافر شدند از صناديد قريش و شماتة كردند در واقعهء احد * ( سَتُغْلَبُونَ ) * زود باشد كه مغلوب شوند در دنيا بنصرت مؤمنان بر شما در روز بدر * ( وَتُحْشَرُونَ ) * و جمع كرده شوند در عقبى * ( إِلى جَهَنَّمَ ) * بسوى دوزخ * ( وَبِئْسَ الْمِهادُ ) * و بد آرامگاهيست دوزخ حذف مخصوص بذم كه جهنمست بقرينهء ما سبق است و اين از تماميت قول حضرت رسالت ( ص ) است مر كفار را بامر خدا و يا استينافست و تقدير اين كه ( و بئس المهاد ما مهدوه لانفسهم ) يعنى بد