چيزى است كه تمهيد آن كرده‌اند براى نفسهاى خود مقاتل گفته كه چون اين آية آمد رسول ( ص ) فرمود كه ان اللَّه غالبكم و حاشركم الى جهنم و مثل اينست سَيُهْزَمُ الْجَمْعُ وَيُوَلُّونَ الدُّبُرَ عبد اللَّه عباس فرموده كه مراد يهودان قريظه و نضيرند كه چون رسول ( ص ) روز بدر بر مشركان غالب شد و همه را مغلوب ساخت يهودان گفتند به خدا كه اين آن پيغمبر است كه ما را وعده كرده‌اند در تورية و ما نعت و صفت او در كتاب يافته‌ايم رايت او هميشه منصور خواهد بود و هرگز مردود نخواهد شد پس در صدد آن شدند كه به آن حضرت ايمان آورند چون روز احد اصحاب را شكستى واقع شد متشكك شدند و گفتند اين مرد نه آن پيغمبر است كه ما گمان برديم پس ترك ايمان كردند و در ميان ايشان و رسول عهدى بود تا مدت معينه قبل از حلول اجل نقض آن عهد كردند و در حينى كه كعب اشرف و ابو سفيان با شصت سوار از يهود مكه بمدينه آمدند يهود قريظه و نضير كسى را نزد ابو سفيان فرستاده با او عهد بستند كه همه متفق الكلمه شده با رسول ( ص ) آغاز محاربه كنند و او را و اتباع او را بورطهء هلاكت اندازند رسول ( ص ) برين قضيه مطلع شده ايشان را در سوق بنى قينقاع جمع كرد و تحذير بايشان نمود آنچه بقريش واقع شد در روز بدر ايشان گفتند ( لا يقرنك انك اصبت اعمار الا علم لهم بالحرب لئن قاتلتنا لعلمت انا نحن الناس ) بايد كه مغرور نسازد ترا غالب شدن بر جمعى سفهاء كه علم بمحاربه نداشتند اگر با ما مقاتله كنى بدانى كه مائيم مردان كارزار و دلاور و بر تو غالب شويم حق سبحانه اين آيه فرستاد و تصديق رسول ( ص ) خود فرمود و وعده او بقتل قريظه و اجلاى بنى نضير و فتح خيبر و ضرب جزيه بر ما عداى ايشان و اين از دلايل نبوتست و چون حقتعالى وعده ظفر داد مر اهل ايمان را بعد از آن بيان آن چيزى فرمود كه در روز بدر باهل كفر و طغيان فرود آورد از عذاب استيصال و گفت * ( قَدْ كانَ لَكُمْ ) * خطاب به قريش است يا يهود و گويند مراد اهل ايمانند يعنى بدرستى كه بود مر شما را * ( آيَةٌ ) * علامتى و نشانى درست بر نبوت محمد ( ص ) * ( فِي فِئَتَيْنِ الْتَقَتا ) * در دو گروه كه ملتقى شدند و در مقابل يكديگر صف كشيدند در حرب بدر * ( فِئَةٌ تُقاتِلُ ) * استينافست بر تقدير منهم از براى بيان حال آن دو گروه كه ملتقى شدند يعنى گروهى از اين دو گروه كارزار ميكردند * ( فِي سَبِيلِ اللَّه ) * در راه خدا و اينها لشكر ظفر پيكر رسول خدا ( ص ) بودند و ايشان سيصد و سيزده تن بودند بر عدد اصحاب طالوت كه از نهر گذشتند هفتاد و هفت تن مهاجر و دويست و سى و شش انصار * ( وَأُخْرى كافِرَةٌ ) * و گروهى ديگر ناگرويده بودند به خدا كه لشگر ابو جهل بودند و آنها نهصد و پنجاه تن بودند * ( يَرَوْنَهُمْ مِثْلَيْهِمْ ) * ميديدند مسلمانان