در دين باطل سلوك كردند و مراد به من موصول در * ( مَنْ آمَنَ بِاللَّه ) * طوايف اربعهء مذكوره است يعنى بدرستى كه اهل نفاق و يهود و نصارى و صابئان هر كدام كه ايمان آرند باخلاص تمام به خدا و صفات سلبيه و ثبوتيه او و يا آنكه مراد ثلثه اخيره‌اند و قوله و الذين آمنوا كسانى كه باخلاص متديناند بدين اسلام و گرويده‌اند بمحمد ص و آنان كه از يهود و نصارى و صابئان به آن حضرت و بمقتضاى شرع او عمل ميكنند * ( وَالْيَوْمِ الآخِرِ ) * و گرويده‌اند بروز باز پسين كه قيامتست و متعلقات آن * ( وَعَمِلَ صالِحاً ) * و گرده‌اند كارهاى شايسته و تسميه قيامة بيوم الآخر جهت آنست كه از پس آن شب نباشد تا در عقب آن روزى ديگر باشد * ( فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ ) * پس مر ايشان راست مزد ايمان و عمل صالح ايشان * ( عِنْدَ رَبِّهِمْ ) * نزد پروردگار ايشان كه بر آن موعود شده‌اند * ( وَلا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ ) * و ترسى نباشد بر ايشان هنگامى كه كفار خايف باشند از عقاب * ( وَلا هُمْ يَحْزَنُونَ ) * و نباشند كه اندوهگين شوند بفوت و نقص مجازات در وقتى كه اندوهناك باشند مقصران بتضييع عمر و تفويت ثواب و يا آنكه هيچ خوفى نيست بر ايشان از كباير زيرا كه حقتعالى آن را بيامرزد و هيچ اندوهى نيست بر ايشان از صغاير زيرا كه حقتعالى آن را باز پوشد و يا خائف نخواهند بود در عقبى و محزون نخواهند شد در دنيا بدانكه من مبتدا است و خبر آن * ( فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ ) * و جمله خبر ان و رابطهء ضمير محذوفست و تقدير اينكه ( من الذين امنوا منهم ) و يا بدلست از اسم ( ان ) و خبر آن * ( فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ ) * و ايراد فا به جهت آنست كه مبتدا متضمن معنى شرط است و سيبويه منع دخول فا كرده در خبر ان زيرا كه ان در شرطيه داخل نميشود و قول او مردود است بكريمهء إِنَّ الَّذِينَ فَتَنُوا الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِناتِ ثُمَّ لَمْ يَتُوبُوا فَلَهُمْ عَذابُ جَهَنَّمَ و در مجمع آورده كه بعضى برانند كه مراد به الذين آمنوا كسانى بودند كه بعيسى گرويدند و يهود و نصارى و صابى نشدند و انتظار خروج حضرت خاتم الانبياء ص مىكشيدند و چون آن حضرت مبعوث شد بوى گرويدند و نزد جمعى ديگر ايشان طلاب دين بودند كه از جملهء ايشان حبيب نجار است و زيد بن عمرو بن نفيل و ورقه بن نوفل و ابو ذر غفارى و سلمان فارسى و بحيرهء راهب و وفد نجاشى كه ايمان آوردند به حضرت رسالت ص قبل از مبعث و بعضى از ايشان بشرف ملازمت آن حضرت رسيدند و بعضى اين آرزو را به خاك بردند بعضى گويند اينها مؤمنان امم ماضيه‌اند و بعضى گويند مؤمنان اين امت و سدى بر آنست كه مراد سلمان فارسيست و جمعى از نصارى كه سلمان بدست ايشان نصرانى شده بود قبل از مبعث و ايشان او را خبر داده بودند كه زود باشد كه پيغمبر آخر الزمان مبعوث شود و چون مبعوث گشت همه به او ايمان آوردند و قوله * ( مَنْ آمَنَ بِاللَّه وَالْيَوْمِ الآخِرِ ) *