را بموسى داديم حيث قال وَلَقَدْ آتَيْنا مُوسى وَهارُونَ الْفُرْقانَ القصه حقتعالى تورية را بموسى كرامت فرمود و به او گفت كه اى موسى ميدانى كه سامرى چه كرد و قوم تو بعد از تو چه كردند موسى گفت بار خدايا تو عالمترى حق تعالى فرمود كه قوم تو گوساله پرست شدند باضلال سامرى پس موسى بميان قوم خود آمد خشمناك و غضبناك و قوم خود را ملامت كرد گفتند سامرى ما را بر اينداشت كما قال حل ذكره * ( وَإِذْ قالَ مُوسى ) * و نيز ياد كنيد وقتى كه گفت موسى بعد از معاودت از ميقات * ( لِقَوْمِه ) * مر گروه خود را يعنى آنها كه بعبادت عجل مشغول شده بودند * ( يا قَوْمِ ) * اى گروه من * ( إِنَّكُمْ ظَلَمْتُمْ أَنْفُسَكُمْ ) * بدرستى كه شما ستم كرديد بر نفسهاى خود * ( بِاتِّخاذِكُمُ الْعِجْلَ ) * بفرا گرفتن شما گوساله را بخدايى * ( فَتُوبُوا ) * پس باز گرديد بتضرع و زارى و ندامت و عزم بر ترك آن * ( إِلى بارِئِكُمْ ) * بسوى پروردگار خود يعنى عازم شويد بر توبه و رجوع كنيد به خالق خود كه برىء است از تفاوت در خلق كقوله ما تَرى فِي خَلْقِ الرَّحْمنِ مِنْ تَفاوُتٍ و يا مميز مخلوق خود است از يكديگر بصور و هيئت مختلفه و اصل برء خلوص است از غير بر سبيل نقصى كقولهم ( برىء المريض من مرضه و المديون من دينه ) و يا بر سبيل انشاء كقولهم ( برىء اللَّه آدم من الطين ) و تخصيص اين موضع بذكر بارئ به جهت تقريع ايشانست به اينكه ترك كرده‌اند عبادت عالم حكيمى كه بمحض لطف و حكمت خود بارئ و مميز ايشانست از يكديگر باشكال مختلفه و صور متباينه و خالص سازندهء ايشان از تفاوت و ميل كرده‌اند بعبادت عجل كه مثل است در غباوة و بلادة مرويست كه جون موسى ايشان را بتوبه امر كرد گفتند توبهء ما چه باشد و بر چه وجه بود گفت بر اين وجه كه راضى بقتل شويد و يكديگر را بكشيد چه عظم اين ذنب بر وجهى است كه به غير از قتل تدارك آن نشود كما قال * ( فَاقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ ) * پس بكشيد نفسهاى خود را و يكديگر را بقتل درآريد ايشان امتثال امر موسى كرده بقتل يكديگر مشغول شدند و گويند معنى آنست كه اى كسانى كه گوساله نپرستيده‌ايد بكشيد كسان خود را كه گوساله پرست شده‌اند و نزد بعضى مراد بقتل قطع شهوات نفسانيه و قلع وساوس شيطانيه است كما قيل ( من لم يعذب نفسه لم ينعمها و من لم يقتلها لم يحييها ) پس معنى آنست كه شهوات نفسانى و وساوس شيطانى را از خود قطع كنيد و باخلاص تمام بوحدانيت الهى مقر و معترف شويد و صحيح قتل حقيقى است يعنى يكديگر را بكشيد و هلاك كنيد * ( ذلِكُمْ ) * اين كشته شدن * ( خَيْرٌ لَكُمْ ) * بهتر است مر شما را از زندگانى دنيا * ( عِنْدَ بارِئِكُمْ ) * نزد آفريدگار شما چه اين موجب تطهير شما است از كفر و شرك و سبب وصول بحياة ابدى و بهجت سرمدى آورده‌اند كه بعد از اين حكم عبدهء عجل بفرمودهء موسى عليه السّلام غسل ميت كردند