توبهء شما و هلاك نكرديم شما را * ( مِنْ بَعْدِ ذلِكَ ) * از پس آنكه چنين عمل منكر كه اتخاذ عجل است از شما صادر شده بود و از سر شما درگذشتيم و اين عفو براى آن بود كه * ( لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ ) * شايد شما شكر گوئيد خداى را بر نعمت عفو يعنى بارادهء آنكه شكر نعمت عفو كنيد و عفو در لغت بمعنى محو جرم جريمه است ماخوذ از عفا اذا درس و شكر اعترافست بنعمت با نوعى از تعظيم از ابن عباس نقل است كه شكر طاعت خدايست به همه جوارح در نهان و آشكار و ابو بكر وراق گفته كه شكر نعمت آن بود كه بنده سعى خود را در آن دخل ندهد و همه آن را از جانب خدا داند يعنى بتوفيق و لطف او و در خبر آمده كه موسى عليه السّلام با خداى با خود در مناجات گفت بار خدايا از آدم چه عمل نيكو صادر شد كه تو او را برگزيدى و فرشتگان را بسجدهء او امر فرمودى و بهشت را جاى او گردانيدى خطاب آمد كه آدم دانست كه قدرت شكر گذارى او از جانب من است و همين قدر در شكر گذارى نعمت من كافيست و گفته‌اند كه بناء شكر بر پنج چيز است يكى آنكه از سيئات بپرهيزند دوم محافظه حسنات نمايند سوم مخالفت شهوات كنند چهارم همهء اوقات خود را صرف طاعت كنند پنجم در جميع احوال مراقبت فرمان خدا كنند و در آيه دلالتست بر آنكه شكر نعمت خدا واجبست و عفو از ذنب بعد از توبه نعمتست از جانب حق تعالى بر بندگان و چون شكر متضمن اجلال و تعظيم منعمست پس اين شكر از كافر صحيح نباشد به جهت خلق آن از اجلال و تعظيم چه اشراك منافى آنست كه بعد از آن تعداد نعمت ديگر مىكند بر ايشان بقوله * ( وَإِذْ آتَيْنا مُوسَى ) * و ياد كنيد آن را نيز كه داديم موسى را * ( الْكِتابَ ) * كتاب تورية را * ( وَالْفُرْقانَ ) * و حجتى جدا كننده ميان حق و باطل * ( لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ ) * تا مگر شما راه راست يابيد يعنى بارادهء آنكه مهتدى شويد بتدبر و تفكر در آن كتاب كه متضمن بشارتست بمحمد صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم و بيان صفت او و محتوى بر آيات و حجج هاديه و گويند مراد بكتاب و فرقان تورية است چه تورية جامع كتاب منزلست و حجتى كه فارقست ميان حق و باطل و پس عطف آن جهت اختلاف لفظين است و يا مراد بكتاب تورية است و بفرقان جميع معجزات فارقه ميان محق و مبطل در دعوى نبوة يا ميان كفر و ايمان يا شرع كه فارقست ميان حلال و حرام يا نصرت فارقه ميان موسى و عدو او لقوله تعالى يَوْمَ الْفُرْقانِ كه مراد روز بدر است و يا مراد به آن انفلاق درياست لقوله تعالى فَانْفَلَقَ فَكانَ كُلُّ فِرْقٍ و فرا و قطرب و تغلب گفته‌اند كه مراد بفرقان قرآن است و تقدير اينكه ( آتينا موسى التورية و آتينا محمد الفرقان ) و حذف آتينا در ثانى جهت دلالت فرقان است بر آن چه فرقان اسم قرآنست از قبيل ( متقلدا سيفا و رمحا ) كه در معنى حاملا رمحا است و اين قولى ضعيف است زيرا كه در آن حمل قرآن است بر معنى مجازى بدون ضرورت با آنكه حقتعالى اخبار فرموده كه فرقان