علي بن زيد البيهقي

مقدمه 64

معارج نهج البلاغة

نيشابور است و امام علي بن صالح صالحى خوارى در تاريخ بيهق از أو ياد كرده‌اند . باز بيهقى مىنويسد كه خواجه أبو القاسم على بيهقى كه از بزرگان بوده و رياست و سرورى بيهق را داشته در همان قصبه يا شهرك گويا در 414 چهار مدرسه ساخت . يكى از آنها مدرسهء حنفيان بود كه براى نياى نيايم امام أبو القاسم عبد العزيز بن يوسف نيشابورى بنياد نهاده و آن در روزگار من هم آباد است ( چ 2 : 337 ) . خواجه رئيس أبو نصر منصور پسر رامس همين أبو القاسم على را در سرزمين بيهق جانشين خويش كرده و در ذح 421 فرمانى براى وى فرستاده بود ( چ 2 : 337 ) . اديب احمد مقرى بيهقى مقرى نياى نيايم امام أبو القاسم عبد العزيز نيشابورى بوده است ( چ 2 : 436 ) . همين امام أبو القاسم عبد العزيز پسر امام يوسف پسر جعفر پسر امام محمد پسر إبراهيم پسر كشمرد نيشابورى نياى نياى بيهقى از دانشمندان بوده و نوشته هاى أو را خود بيهقى داشته است . أو را فقيه رئيس أبو عبد اللَّه محمد بن يحيى از نيشابور به بيهق آورده است . امام كشمرد كه ياد كرده‌ايم همان أبو على محمد است كه فرزند محمد پسر عمو و پسر النصر پسر مهران نيشابورى بوده و در كوى جنگ ( سكة حرب ) مىنشست و داراى مسجدى معروف بود و از امام يحيى بن يحيى شهيد در 287 شنيده و در 287 درگذشت . نوهء أو امام جعفر در نيشابور پيشواى دانشمندان حنفى بوده و از دربار خلافت نواخت بسيار يافته است . جعفر پسر محمد پسر إبراهيم پسر كشمرد نيشابورى در نيشابور پيشواى پيروان أبو حنيفه بود و در بارهء سيدى شعر دارد . يوسف پسر أو همانست كه قراتكين اصفهبدى پدر منصور قراتگين در پهلوى « رحا » مدرسه اى ساخت و هر روز آدينه فرمانرواى خراسان ناصر الدوله أبو الحسن محمد بن إبراهيم سيمجورى به زيارت و سلام أو مىآمده است . نامه هائى كه فرمانروايان آن روزگار به دو نوشته‌اند نزد بيهقى بوده است . پسرش أبو القاسم عبد العزيز ياد شده از نيشابور به بيهق آمده و يگانهء روزگار به شمار آمده و در دانشها سرآمد بوده و در نيشابور داورى مىكرده است . أو را جز دختر نبوده است . أو نياى حاكم امام شيخ الاسلام أميرك أبو سليمان محمد نياى من كه در نيشابور در 420 زاده و در 501 درگذشته بوده است . ( تاريخ بيهق چ 2 : 156 و 178 و 179 و 180 و 193 و 336 و 337 و 339 و 340 و 436 ) . نيز بيهقى مىنويسد كه خواجه أبو القاسم حسين فرزند خواجه أبو الحسن على فرزند مسكوب بيهقى كشتهء در روز چهارشنبه نهج رمضان 432 نياى مادرى من است و مادر أو دختر أبو الفضل پسر أبو بكر محمد پسر عباس طبرى خوارزمى درگذشتهء نيمهء رمضان 383 بوده است و استاد أبو بكر