السيد محمد باقر حجتي

133

كشاف الفهارس

وجود قاريانى است كه به قرائت واشتغالشان به اين كار شهرت داشتند . أحاديثي كه از آنها ياد مى كنيم - وذهبي آنها را در معرفة القراء ( 1 / 33 ) روايت كرده است مى تواند گواه همين مطلب باشد : 1 . حماد بن سلمه از عاصم أحول از أبى قلابه روايت كرده است كه رسول خدا ( صلى الله عليه وآله وسلم ) فرمود : ( أقرأهم أبي بن كعب ) ( 1 ) : 2 . أبو وائل از مسروق ، از عبد الله بن عمر روايت كرده است كه رسول خدا ( صلى الله عليه وآله وسلم ) فرمود : ( إستقرأوا القرآن من أربعة : عبد الله بن مسعود ، وسالم مولى حذيفة ، ومعاذ بن جبل ، وأبي بن كعب ) ( 2 ) . 3 . حديث مندرج در مقدمه ءالمبانى مبنى بر اينكه رسول خدا ( صلى الله عليه وآله وسلم ) فرمود : ( من سره ان يقرء القرآن رطبا - كما انزل - فليقرأ على قراءة ابن أم عبد ) ( 3 ) . مرحله ء پنجم مرحله ء پنجم بدينصورت آغاز مى شود كه پاره أي از أصحاب ، حفظ كردن قرآن كريم را بر عهده گرفته وبه اين كار قيام كردند . در بسيارى از أحاديث أهل سنت آمده است كه پاره أي از خلفاء ، قرآن كريم را همزمان با حيات نبي أكرم ( صلى الله عليه وآله وسلم ) به خاطر سپردند . ( 4 ) . ذهبي در كتاب معرفة القراء هفت نفر از كساني را - كه در حيات نبي أكرم ( صلى الله عليه وآله وسلم ) قرآن كريم را حفظ كردند - برشمرده است . اينان [ به ترتيب تاريخ وفات ] عبارتند از : أبى بن كعب ( م 20 ه‍ . ق . ) ، عبد الله بن مسعود ( م 32 ه‍ . ق . ) ، أبو الدرداء عويمر بن زيد ( م 32 ه‍ . ق . ) ، عثمان بن عفان ( م 35 ه‍ . ق . ) علي بن أبي طالب [ عليه السلام ] ( م 40 ه‍ . ق . ) ، أبو موسى اشعرى ( م 44 ه‍ . ق . ) ، زيد بن ثابت ( م 45 ه‍ . ق . ) . ذهبي به دنبال اين گفتار ياد آور مى شود كه اينان برحسب روايات عبارت از كساني هستند كه قرآن كريم را همزبان با حيات نبي أكرم ( صلى الله عليه وآله وسلم ) حفظ كردند . وديگران ، قرائت قرآن كريم را عرضا ( 5 ) از آنها دريافت نمودند ، ومدار أسانيد ( 6 ) قراء ده گانه ( 7 ) نيز بر محور قراآت آنها است .

--> 1 . در روايت ديگرى آمده است : ( اقروكم أبى بن كعب ) . 2 . در صحيح بخارى آمده است : ( خذوا القرآن . . ) . 3 . مقدمتان في علوم القرآن ، ص 36 . 4 . تاريخ القرآن : زنجاني ، ص 40 ، ط سوم . 5 . اگر كسى قرآن يا حديث را از حفظ ويااز روى كتاب براستاد قرائت كند آنرا ( قرائت عرضى ) مى نامند . اما سماع عبارت از اين است كه شاگرد وكسى كه مى خواهد قرآن ويا حديث را فراگيرد آنرا از زبان أستاذ بشنود ، أعم از آنكه أستاذ از روى كتاب بخواند ويا با استمداد از حافظه قرائت نمايد ، ونيز أعم از آنكه آنرا بر شاگرد املاء كند ويا املاء ننمايد ( با استفاده از : علوم الحديث ومصطلحه ، ص 88 و 93 ) . 6 . أسانيد ، جمع اسناد است وآن عبارت از رفع حديث به قائل وگوينده ء آن است ( لسان العرب ، مادة ء ( سند ) ) . 7 . قراء ده گانه عبارتند از : 1 ) عبد الله بن عامر يحصبى ، مقرئ شام ( 8 18 1 ه‍ . ق ) كه قرآن را بر مغيرة بن أبي شهاب مخزومي وأبى الدرداء قرائت نمود ، ومغيره بر عثمان بن عفان ، وعثمان بن عفان وأبو الدرداء ، قرآن را بر نبي أكرم ( صلى الله عليه وآله وسلم ) قرائت كردند . راويان عبد الله بن عامر : الف . هشام بن عمار دمشقي ( م 245 ه‍ . ق ) ، ب . عبد الله بن أحمد دمشقي ( م 242 ه‍ . ق ) معروف به ( ابن ذكوان ) . 2 ) عبد الله بن كثير ، مقرئ مكة ( 45 120 ه‍ . ق ) كه قرآن را بر عبد الله بن سائب ، ومجاهد بن جبر ، ودرباس مولى ابن عباس قرائت كرد ، وعبد الله بن سائب برابى بن كعب وعمر بن الخطاب ، قرائت نمود ، ومجاهد بر عبد الله بن سائب وابن عباس قرائت كرد . ودرباس بر عبد الله بن عباس ، وابن عباس برابى بن كعب وزيد بن ثابت قرائت نمود . وأبي بن كعب وعمر بن الخطاب وزيد بن ثابت بر نبي أكرم ( صلى الله