است مىتوان به خيال خلاق أو يعنى توانايى مشاهدهء عالم معقول در مرتبهء عالم مثال اشاره كرد . اين قوه به مرتبه اى از درك شهودى مىرسد كه گاهى در رويا و گاهى در عالم مثال عمل مىكند . حيدر آملى گزارشهايى دربارهء روياها و خلسه هاى خود نوشته است به ويژه گزارش دو خوابى كه در أصفهان در جريان سفر از زادگاه خود طبرستان به اماكن متبركهء شيعى ديد . « اعلم انى كنت في حاله السلوك باصفهان ، و كنت عازما » إلى بغداد لزيارة المشاهد المقدسة للأئمة . . . في وسط سوق البزازين به ( كذا ! ) و أشاهد جسمي على الأرض . . . ممدودا بالطول و هو ميت ، ملفوف بالكفن الأبيض و إنا أتفرج عليه و أتعجب من هذا : بانى كيف انا واقف و كيف إنا ميت مرميّ ؟ و لا زلت على هذه الحالة حتى انتبهت . . . و رأيت مرة اخرى أيضا ، في أصفهان ، انّى قاعد على دكان بعض الأصحاب . . . و على كتفي ظرف من الرصاص المذهب ، كظرف بعض السقائين الذين هم يدورون على الناس و يسقونهم . . . و انا أسقي الحاضرون ( كذا ! ) هناك و أتفرج على نفسي . . . « . هر يك از اين خوابها مبين حالت درونى سيد حيدر بعد از قطع رابطه با حالات جوانى براى عبادت به خداست . بدين ترتيب حيدر آملى در خواب تجربه اى را به چشم مىبيند كه در علم النفس عرفانى ولادت معنوى انسان نو ناميده مىشود . از حيدر آملى گزارش خوابهاى ديگر ، و به ويژه خواب جدولى شعله ور در آسمان شبابهء بغداد ( سيد حيدر تصريح نمىكند كه اين واقعه در خواب اتفاق افتاده يا در عالم مثال ) در دست است كه اشتياق و شور شيعى وى در آنها تجلى پيدا مىكند : اسامى چهارده معصوم نوشته شده با حروفى آتشين بر روى دوايرى لاجوردين و تعبيه شده در چهار گوشهء بزرگى در زير آسمان پر ستاره « 18 » . اگر درست است كه بگوييم « هر كس همان ارزد كه مىورزد » و بنا بر اين هر كسى را فقط با توجه به عشق أو و علت وجودى و معناى زندگى أو مىتوان فهميد پس خوابهاى حيدر آملى ( و هم فكران أو : روزبهان ، شمس لاهيجى و

--> « 18 » - شرح اين رؤيا در مقدمات شرح فصوص آمده است . ر . ك . به اثر ما Aspects spisituels de l'Islam iranien , Livre IV .