الشيخ محمد تقي بهجت
385
جامع المسائل ( فارسي )
آن ) در آنها ارش ثابت است ، عود بنمايد يا نه ؛ و تقديرى در آنها نيست . و در لحيهء خنثى مشكل ، ارش است . و در آزاد هم خالى از وجه نيست . لحيهء خنثى و زن و در لحيهء زن ( از كنيز و آزاد ) تردد است به جهت بُعد نقص قيمت مملوك به ازالهء آن از آنها ، بلكه محتمل است زيادتى قيمت به ازالهء آنها ، و در اين صورت عدم ثبوت ارش اظهر است . حلق عانه و در حلق شعر عانه از زن آزاد يا مملوك ، ارش است مگر آن كه سبب زيادتى قيمت يا عدم نقص قيمت باشد ، كه ضامن نيست اگر چه نرويد ، اگر چه سائر احكام عيب ثابت باشد . و در حلق معتاد اگر چه راجع به سر و لحيه باشد و بعد برويد چيزى نيست ، مگر با خصوصياتى كه بر تقدير مملوكيت ، نقص قيمت در آن حاصل است كه مقدّر يا ارش ثابت است ، يا آن كه ايذاء باشد كه تكليفاً حرام است . 2 - چشم 2 - در چشمها با هم تمام ديه است و در هر يك نصف ديه ثابت است . و فرقى بين چشم سالم و معيوب نيست ما دام كه بينايى باقى است ، و گر نه ثبوت ارش خالى از وجه نيست . ديهء پلكها در چهار پلك چشمها تمام ديه است . و در ديهء هر يك از چهار ، خلاف است ، توزيع تمام ديه على السويّه مقتضاى قاعده است ؛ و لكن مشهور ، اختلاف در توزيع است يعنى نصف در اسفل و ثلث در اعلى و ساقط مىشود سدس يعنى در جنايت دو نفر يا يكى به تعاقب و دفع ديهء مقدّم ؛ و مستند وارد در اشتر شدن است يعنى اصابت مخصوصه به كنار پلك چشم كه محل روييدن مژه است ، و حكم ازاله جَفن را از آن