الشيخ محمد تقي بهجت
363
جامع المسائل ( فارسي )
اگر در جنب سنگ سيل ، سنگى گذاشت ، اظهر ضمان نصف ديه و مهدوريت نصف ديگر است . حفر چاه در كنار سنگ سيل اگر در جنب سنگ سيل ، حفر بئرى نمود و به واسطهء لغزش از سنگ ، واقع شد عابر در چاه و تلف شد ، يا آن كه يكى وضع سنگ كرد و ديگرى حفر بئر و هر دو متعدى بودند ، اظهر ضمان نصف است براى هر كدام از حافر و واضع سنگ اگر چه با هم نباشد و به تعاقب انجام دادند . و اگر يكى متعدّى بود ، بر خصوص او ضمان نصف است بنا بر اظهر و بر ديگرى چيزى نيست ، در صورتى كه به مجموع اين دو عمل ، تلف واقع شده باشد . و فرقى بين بئر مكشوف و مغطَّى نيست در صورتى كه اقوى نباشد تأثير غير حفر . و همچنين [ فرقى ] بين تردّى مالك و غير او با اذن مالك در دخول يا بدون اذن او در ضمان نيست . و همچنين در تقدير عدم ضمان به واسطهء وقوع حفر در ملك . سقوط ضمان از حافر با لحوق به رضاى مالك قبل از سقوط اظهر سقوط ضمان است از حافر اگر ملحوق به رضاى مالك در بقاء شد قبل از وقوع عابر در آن ، و اين كه به منزلهء حفر مالك مىشود . عدم ضمان براى مصلحت عابرين و اگر حفر در طريق مسلمين براى مصلحت مارّه بود و جائز بود با خصوصياتش حتى از ناحيه استيذان ، اظهر عدم ضمان است . عدم ضمان با اذن اهل اذن و اما اگر با اذنِ مستحِقِ اذن حفر شد ، ضمان نيست اگر چه براى مصلحت حفر كننده باشد . و اگر در ملك مشترك حفر نمايد ، اظهر عدم ضمان حافر است تمام ديه را ، بلكه به مقدار حصص شركاء كه معتدى است به حفر در متعلَّق حق آنها بحسب وضع و تكليف .