الشيخ محمد تقي بهجت
325
جامع المسائل ( فارسي )
است از ابى على كه مخيّر است بين قلع يك چشم و اخذ نصف ديه و قلع دو چشم و اداء نصف ديه . و نمىتواند قصاص نمايد براى قلع چشم نابينا كه در جاى خودش بوده ، از چشم سالم جانى ، بلكه اخذ ديهء آن مىنمايد كه ثلث يا ربع ديه آن است . عدم اضرار عيب چشم به قصاص و فرقى در قصاص ، بين صحيحه و معيبه ( به مثل حِوَل و نحو آن ) نيست و از هر كدام به سبب ديگرى قصاص مىشود و به تفاوت در انتفاع اعتناء نمىشود . كور نمودن بدون در آوردن چشم اگر فقط جانى ديدن چشم را ازاله كرد و همه چيزش به جاى خود بود ، در قصاص ، ايجاد مماثلت رعايت مىشود بدون تغرير به محل ديگر حتى حدقه و منابت مژهء چشم ؛ و اگر ممكن نشد قصاص بدون تغرير ، ساقط است و منتقل به ديهء آن مىشود . قصاص در موى سر و ريش و ابرو و مژه قصاص ثابت است در موى سر و ريش و ابروها و مژهء چشم ، با امكان مماثلت ( مثل آن كه بعد از عود ، روييدن باشد ) ، و تغرير راجع به عضو ديگر در آن نباشد ؛ و اگر مماثل ممكن نباشد يا آن كه در آن خطر براى عضو ديگر باشد ، ديه ثابت است . لكن قصاص در ازالهء لحيه ممنوع است به جهت منع در غير قصاص ؛ و در غير آن اگر روييد محل قصاص است بدون خوف نروييدن ؛ و اگر نروييد ، پس ظاهر ، مماثلت است اگر چه احتمال روييدن در آن باشد چون ناقص است بدل كامل مىشود . قصاص در آلت رجوليّت قصاص در قطع آلت رجوليت ثابت است ، و فرقى بين جوان و غير نيست و همچنين طفل و اغلف و مختون و مرد پير . و آلت مرد صحيح ، به سبب آلت عنّين و مشلول قطع نمىشود ؛ و در عكس ، قطع مىشود و در اخذ و ردّ تفاوت تأمل است . و ديه عنّين ، تمام يا ثلث است به نحوى كه در محلش مذكور است .