شفعه و عدم است ؛ بلى اگر شهادت داد بر تقدم بر ديگرى در ملك شقص ، قضاوت براى مشهود له به شفعه مىشود در صورت عدم معارضه به بيّنهء مماثله از ديگرى يا تعدّد دعوى به نحوى كه با انتهاء يكى ، محلى براى ديگرى نماند و مسموع نباشد دعواى ديگرى چنانچه اشاره شد . و اظهر اختلاف تحرير دعوى است در تعدّد و وحدت به اين كه : جواب مدّعى عليه ، عدم تقدم مدّعى باشد يا تقدم خودش ، يا عدم تقدم مدّعى با تقدم خودش ؛ و در اولى تعدّد دعوى ، و در دومى تداعى است ، و تعارض بيّنتين در دومى است . و شهادت بيّنتين به وقوع ابتياع به نحو مطلق ، بىاثر است ؛ و در تاريخ معين يا به اقتران دو ابتياع ، مُسقط هر دو و مورد تحالف است ، مگر در صورت تقدم يك دعوى و انتهاء آن به نحوى كه محل براى دومى باشد و مسموع باشد تا به نهايت برسد چنان كه گذشت . و همچنين موجب تحالف است صورت تعارض شهادتين بر تقدم ، در تقدير وحدت دعوى ؛ و با تحالف ، حكم به اشتراك بدون شفعه مىشود ؛ و با وجود ميزان فصل ، محل اشتباه كه موضوع قرعه است نمىشود بنا بر اظهر . تخالف در ادعاى ملكيّت به بيع يا به ارث 4 - اگر شفيع ادعا كرد بر شريك فعلى ، كه به ابتياع ، مالك شده است پس حق شفعه براى او ثابت است ، و شريك ادعا كرد كه به ارث منتقل شده است پس شفعه ثابت نيست ، و هر دو اقامهء بينه كردند ، پس از شيخ ( قدس سره ) حكايت شده است تعيّن قرعه به سبب تعارض بيّنهء ابتياع و ارث بدون ترجيح ؛ و از جماعتى از متأخّرين مثل فاضل و شهيدين و كركى تقديم بيّنهء شفيع كه خارج است حكايت شده ؛ و در « جواهر » تفصيل [ است - ] بين جواب به نفى ابتياع ، پس قول متأخّرين ثابت است ، يا جواب شريك به تحقّق وراثت مملِّكه ، پس قول شيخ مقدّم است . و اظهر تقديم بيّنهء شفيع است ، به جهت اعرفيّت ذو اليد به خصوصيّات آن ، كه متملَك به ارث يا ابتياع شده است چنانچه گذشت ، پس بيّنهء خارج كه قول او مسموع