الشيخ محمد تقي بهجت
435
جامع المسائل ( فارسي )
دخالت داشته نچيدن ميوه در وقت آن ، پس با ترتّب فساد و عدم آن از قبل صاحب سبب يا غير او ، حكم به ضمان و عدم آن مختلف مىشود . اجتماع دو سبب يا انفراد يك سبب به احداث دو نفر و اجتماع دو سبب يا انفراد يك سبب به احداث دو نفر مثل دو مباشر اجتماعى ، موجب اشتراك در ضمان است . و در اجتماع سبب با مباشر ، شركت در ضمان با استقلال شأنى در هر كدام ، موجب شركت در ضمان نمىشود به حسب قاعدهء مقدمه اگر چه [ از ] شائبهء اشكال خالى نيست . اگر اخراج كرد جامدى [ را ] از ظرف آن ، پس ديگرى به سبب نارى آن را افساد كرد ، ضمان بر دومى ، و اولى در مقدمات عمل كمك كرده است . و اگر وسيلهء بستن كشتى را باز كرد تا آن كه غرق شد با ترقب آن ، يا به سبب ريح غير عادى و غير مترقب ، حكم آن از دو قسم تسبيب ظاهر مىشود . ضمان صاحب ديوار مشرف به انهدام اگر ديوار خانهء متّصل به معبر ، مشرف به انهدام شد و مائل به طريق بود يا آن كه سقف معبرى بود [ و ] مشرف به سقوط بود و مىتوانست ازاله نمايد بس ساقط شد و اصابت كرد به نفسى محترمه يا مال محترم ، ضامن است صاحب آن ؛ و اگر نتوانست ، حاكم شرع از بيت المال آن را هدم مىنمايد به نحوى كه ضررى بر مالك آن ( جز هدم مشرف به انهدام ) نرساند . ضمان حمّال ، نسبت به تخريب ديوارى كه به آن تكيه داده از موارد تسبيب يا مباشرت غفلتيّه است اگر حمّالِ بارى تكيه كرد به قصد استراحت بر ديوار خانه بدون اذن مالك ، پس ديوار ساقط شد و به سقوط تلف كرد چيزى را متموّل ، ضامن ديوار غير متحمّل ثقل بار مخصوص را است ، و ضامن آن چه تلف شده است به سبب وقوع ديوار بر او ، است . ضمان صاحب حيوان ، اموال تلف شده توسط حيوان را اگر حيوانِ كسى اتلاف يا افساد كرد زرع يا غير زرع را از مال ديگرى با وجود صاحب