الشيخ محمد تقي بهجت

424

جامع المسائل ( فارسي )

اجتماع سه نفر براى غصب دابه و در صورت اجتماع قائد و سائق و راكب دابه ، ضامن نسبت به عين تالفه و جنايت دابه ، مستولى و ذو اليد است عرفاً ؛ پس در صورت تحقّق استيلاء سه نفر ، هر كدام از سه نفر ضامن ثلث مىشوند ؛ و در صورت استقلال و اختصاص به بعض ، خصوص مستولى ضامن است ؛ و ممكن است دخالت قهر و قوّت مؤثّره نسبت به صدق استيلاء . چنانچه ضمانِ منفعت ، مربوط به مستوفى به مباشرت يا تسبيب است ؛ و در صورت عدم استيفاء ، ضامنِ عين ، ضامنِ منفعت است ؛ و حكم به تنصيف بين متنازعين مبتنى بر صدق استيلاء هر دو است و گر نه محكوم له ذو اليد است تماماً بدون بيّنهء خارج ؛ و تحقّق غصب ، لازم در حكم به ضمان نيست اگر چه از اسباب آن است . غصب امهء حامل و غصب امهء حامل ، غصب حمل است اگر چه يكى استيلاء بالاصاله و ديگرى بالتبع است . و در صورت اسقاط و بقاء امه ، ضامن سقط به ضمان تفاوت بين حامل و حائل است در صورت وقوع به امر غير منسوب به غير . و اگر امه هم تلف شد بعد از غصب ، ضامن هر كدام از سقط و امه است به قيمت آن در وقت تلف يعنى قيمت امهء حائل و قيمت ولد . و به اين مفروض شود آن چه در « مسالك » است كه : « ضامن اكثر از قيمت ولد و امه در حال حمل است اگر اعتبار به اكثر باشد ، و گر نه ضامن قيمت يوم التلف است » ؛ و اين عبارت خالى از اجمال نيست ، و شرح احتمالى « جواهر » آن را ، خالى از تكلَّف نيست اگر چه في نفسه صحيح است و موافقت دارد با آن چه مقدّم شد اختيار آن . ضمان در حمل امهء مبتاعه به بيع فاسد و موجب ضمان در حمل امهء مبتاعه به بيع فاسد ، يد است با عدم اذن مطلق غير