ج بلى صحيح است هر چند به تمام بدن باشد « 1 » . چهارم : تكلَّم كردن است عمداً هر چند به دو حرف مهمله باشد . و امّا سهواً پس مبطل نيست هر چند به گمان بيرون رفتن از نماز باشد ، يعنى چنين خيال كند كه از نماز بيرون رفته است . س در نماز تنحنح كردن ، يا نفخ كردن ، يا ناله كردن ، يا آه كشيدن و نحو اينها ، چه صورت دارد ؟ ج عيبى ندارد . و آن كه ذكر شد ، در تكلَّم به كلام آدميين بود ؛ امّا قرآن و دعا و مناجات و امثال اينها ، پس خواندن و گفتن آنها ضرر ندارد ، مگر آن كه بر وجه محرّم باشد ، مثل آن كه دعاى بر مؤمن كند ظلماً ، يا آن كه آيهء سجده تلاوت نمايد على الأحوط ؛ اگر چه حرمت ، دعا را داخل در كلام آدمى نمىكند ، پس اقوى جواز است « 2 » . و احوط ترك دو سوره خواندن است اگر چه جواز آن قوىّ است . س اگر كسى در اثناى نماز ، بر مصلَّى سلام كند به قصد تحيّت ، تكليف آن مصلَّى چيست ؟ ج جايز است از براى مصلَّى ردّ آن ، بلكه واجب است ، اگر چه سلام به غير از صيغهء قرآنيّه باشد . س اگر ترك كند جواب سلام را ، چه صورت دارد ؟ ج نماز صحيح است ، چه با بقاى محلِّ جواب ، مشغول به ذكر يا قرائتى شده ، يا نشده باشد ؛ و به هر تقدير ، گناه كار است . و واجب است آن كه جواب ، مثل صيغهء سلام باشد ، هر چند به غير صيغهء قرآنيّه كه * ( « سَلامٌ عَلَيْكُمْ » ) * است بوده باشد و بهتر مراعات مِثليّتِ « 3 » تعريف و تنكير و افراد و جمع

--> « 1 » اگر رو به طرف پشت سر نشود و گر نه گذشت احتياط در آن . « 2 » بلكه اقوى ابطال است و گذشت استثناى ديگر . « 3 » بلكه اظهر لزوم است در هر صيغهء سلام ، چنانچه در تعليقه ذكر شد .