ريشه‌اند و يكى از آن دو ( حير ) ، مخفف ديگرى ( حائر ) است ؛ ولى آن دو ، كاربرد يكسان و دلالتِ همگونى ندارند . چه اينكه تفاوت آن دو واژه در دلالت ، درست مانند تفاوت نام‌هاى كربلا و روضهء امام حسين ( ع ) در حال حاضر است . بنابراين ، چه بسا كسى آهنگ كربلا كند ، بدون حرم امام حسين ( ع ) و يا به عكس . كربلا - از قرار معلوم - به صفت حير متصف نشده ، مگر بعد از شهر شدن و برخوردارى ، از خانه‌هاى مسكونى و بازار و بازارچه و فروشگاه‌ها و صرّافىها ، چنان‌كه اين مطلب ، از خود واژه حير در مقايسه با بيان صاحب معجم البلدان ، راجع به ساختن حير در ماجراى رفتار بخت‌النصر با بازرگانان عرب - كه هر كس از تجّار عرب را شناسائى نمود ، گردآورد و در شهر نجف ، حيرى ساخت و راه‌هاى نفوذ آن را مسدود كرد و آنان را درون آن قرار داد - به دست مىآيد . و دايرهء المعارف اسلامى - فرانسوى نيز واژه حير را در اين مورد ، همين‌گونه تفسير نموده كه بخت‌النّصر « در آنجا ، براى بازرگانان عرب كه در كشورش سرگرم داد و ستد بودند ، حَيْرى بنا كرد ؛ يعنى جايى همانند بازارچه محلّى و آنها را در آنجا ، گرد آورد . بنابراين ، در معنى حير با اين توصيف و تعريف ، آبادانى و سكونت نهفته و شهرى است داراى بازار و محلّ حضور و رفت و آمد مردم . اين مطلب ، نقل صاحب معجم البلدان در سبب نام‌گذارى حير ، به اينكه : « تبّع بزرگ ، چون آهنگ خراسان كرد ، سپاهيان ناتوانش را در آن مكان ، جاى داد و به آنان گفت : در اينجا حَيْر كنيد ؛ يعنى اقامت كنيد » را مورد تأييد قرار مىدهد . به اين ترتيب در معنى حَيْر ، اقامت و سكونت و هر چه به اين دو تعلق دارد ، اعّم از زندگى ، تمدّن و پايبندى به مرام شهروندى ، وجود دارد و اين مدلول اصطلاحى و تاريخى واژه حَيْر ، چقدر به معنى لغوى كه اهل لغت ، در خصوص آن بيان كرده‌اند ، نزديك است . آنان گفته‌اند : « و حَيْر با فتح حاء ، محلّ تجمع و گردهمايى ، مكان امن