الشيخ محمد علي الگرامي القمي
56
شناخت قرآن ( فارسى )
روايات به دوران حكومتهاى جور و ظلم هم گفته مىشود ، و در تفسير آيهء وَ اللَّيْلِ إِذا يَغْشاها « سوگند به شب وقتى كه روى خورشيد را بپوشاند » فرمودهاند شب يعنى حكومت ائمّهء جور ، يعنى سوگند به حكومتهاى ستمگر كه پوشاننده خورشيد مكتباند و سر اين قسم هم حتما اهمّيّت شناخت شب است كه تا شب را نشناسد در هم كوبندهء حقّ و موانع بزرگ حق را نخواهد شناخت . منظورم از اين نوع گسترش اين است كه اگر فهميديم زبان قرآن اين نوع تعميم است ديگر نيازى به قرائن خاصّ در هر مقامى نيست . 5 - گسترش از نظر استعمال يك لفظ در دو معنى . در علم اصول اين بحث به تفصيل آمده كه آيا ممكن است يك لفظ در بيش از يك معنى به كار برود و در زمان واحدى از يك لفظ دو معنى يا بيشتر اراده شود ؟ عدّهاى از اصولييّن گفتهاند اساسا چنين چيزى محال است و امكان ندارد . عدّهاى گفتهاند مجاز است و با قرائن مانعى ندارد . تحقيق در آن بحث اين است كه محال نيست و ادبا و اهل زبان همچنين كردهاند ، فقط قرائنى مىخواهد كه شنونده منظور را بفهمد ، مثلا وقتى به آن شاعر مىگويند كجا مىروى و نزد كى ؟ و مىگويد : معشوق ، يعنى قصر " معشوق " متوكّل عبّاسى و نزد معشوقم در حقيقت لفظ واحدى را در دو معنى به كار برده است . اىّ المكان تروم ثمّ من الّذى * تمضى له فاجبته المعشوقا و وقتى ديگرى در وصف پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مىگويد گرفتار تاريكى و مبتلاى كورى و آن كه از تشنگى شكايت مىكند و آن كه بدهكارى دارد همه از هر گوشه به او رو مىآورند و از نعمتهايش " عين " استفاده مىكنند .