نهايت ظهور دارد و ديگر آنكه مجرد است و نسبت مجرد به همه چيز مساويست ديگر آنكه همچنانكه همهء ممكنات اثر وجود اويند علم آنها و جميع كمالات آنها به او منتهى مىشود و كسى كه همهء علمها از او باشد جاهل به چيزى نميباشد و جناب مقدس او اشاره بهمهء دلايل در سه كلمهء قرآن مجيد فرموده است أَ لا يَعْلَمُ مَنْ خَلَقَ وَ هُوَ اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ يعنى آيا نميداند همهء اشياء را آنكه همه چيزى را آفريده است و او است لطيف يعنى مجرد يا صاحب لطف كامل و رحمت شامل بالنسبه بجميع موجودات حافظ و خالق و مربى همه اوست و همه را بمنتهاى كمال او مىرساند و او داناست بخفاياى امور و كسى كه نيك تأمل كند در غرايب صنع خالق عالم در آفتاب و ماه و ستارگان و حركات مختلفهء آنها بر قانون حكمت در تربيت جمادات و نباتات و رسانيدن هر يك به حد كمال آن و در تشريح بدنهاى انسان و حيوانات و تركيب اعضاى آنها بر يكديگر و آلات و ادوات تغذيه و تنميه و ادراكات حواس خمسهء ظاهره و باطنه كه چندين هزار سال حكما در آنها فكر كرده‌اند و كتابها در هر باب نوشته‌اند و بعشرى از اعشار آنها پى نبرده‌اند به عين اليقين ميدانند كه بر چنين خداوندى هيچ امرى مخفى نيست و از هيچ امرى عاجز نيست و بر همه چيز قادر است و آيهء كريمه اشاره به اين مراتب همه دارد و بايد دانست كه علم او ازلى و ابدى است و او غافل نمىشود و سهو و نسيان و فراموشى در او نميباشد و خواب و پينكى كه مقدمهء خوابست در او محال است زيرا كه اينها همه عجز و نقص است و او كامل من جميع الجهاتست چنانچه دانستى و هرگاه عموم علم و قدرت و تنزه او از ارتكاب امور قبيحه ثابت شد بمعجزه حقيقت پيغمبران و اوصياى ايشان ثابت مىشود چنانچه مذكور خواهد شد ان شاء اللّه تعالى پس ساير صفات كماليه به اختيار ايشان ثابت مىشود و احتياج بدانستن دلايل عقليه نيست لهذا در اين مقام كلام را بسط داديم . فصل پنجم آنكه حقتعالى سميع و بصير است يعنى عالم به آنچه شنيدنى است از آوازها و آنچه ديدنيست از ديدنيها بىآنكه او را آلت شنيدن و گوشى بوده باشد و بدون آنكه او را آلت ديدن و چشم بوده باشد زيرا كه اگر محتاج باين‌ها بوده باشد جسم مركبى خواهد بود و محتاج و ممكن بوده و خواهد بود و در كمال خود محتاج