است كه چركينى را دور مىكند وخالص را مىگذارد . صاحب تاريخ مىگويد : « دور كردن مردم مدينه مردم بد را مخصوص نيست به زمان آن حضرت - صلىاللَّه عليه وآله وسلم . » وتأييد مىكند اين معنى را به روايت امام احمد كه بعد از اين خواهد آمد وبه قول خليفهء راشد وامام به حق عمر بن عبد العزيز كه وقتي از مدينه بيرون مىشد با همراهان خود مىگفت كه مىترسم « 1 » از آن مردمى باشيم كه مدينه ايشان را نفى كرده از خود . اما ابعاد حق - سبحانه - أهل خُبث كامل را كه كفارند از آنجا ظاهر است واما غير كُفار مىتواند بود كه به نقل ملائكة باشد ايشان را از آن محل شريف [ 12 - آ ] بعد از موت به مكاني مُناسب آن أبدان كثيف ؛ چنان كه بعضي علما أشارت به آن كرده‌اند نظر به اين معنى نفى مدينه خبث وذنوب را نفى أهل آن باشد يا مراد ابعاد أهل خبث كامل باشد كه ايشان قابل شفاعت نيستند ويا مراد در ماعداى « 2 » قصّه اعرابى ودَجّال باشد كه مدينه به سبب لأوا « 3 » ومَشِقّات ومضاعفهء ثواب وتنزل رحماني كه در اوست ، پاك مىسازد نفس ساكنش را از ظلمات . ذنوبِ « انّ الْحَسنات يُذْهِبْنَ السَّيِّأت « 4 » » ويا مراد آن است كه مدينه تميز واظهار مىكند خبث وفساد قلوب خبيثهء فاسده را يعنى اظهار مىكند خبائث مخفيّهء مضمرهء أو را همچنان كه مشاهد است . مؤيّد اين معنى است آنچه فرموده‌اند رسول - صلىاللَّه عليه وآله وسلم - در وقت بازگشتن منافقان از غزوهء أحد كه مدينه همچو كورهء آتش است . صاحب تاريخ بعد از اين مىگويد : « آنچه بر من ظاهر شد آن است كه نفى مدينه خبث را ، به هر چهار معنى است يعنى هر چهار واقع است نه آنكه بعضي باشد دون بعض . »

--> ( 1 ) - ل : مىترسيم . ( 2 ) - ل : معدا . ( 3 ) - د : لاوا . ( 4 ) سورهء هود ، آية 114 .