ولايت در عقايد و اعمال همچون صورت است براي هيولى و به اين جهت است كه ولايت علوى ( كه خداى تعالى ما را بر آن مستدام بدارد ) موجب كمال دين و تمام نعمت گرديد كه خدا فرمود : « امروز من دين شما را براي شما كامل كردم و نعمت خودم را بر شما تمام نمودم . » و امام باقر عليه السّلام ضمن روايت مفصلى كه در كافى است فرمود : « سپس ولايت فرود آمد و اين نزول در روز جمعه در زمين عرفات بود كه خداى تعالى فرو فرستاد : امروز دين شما را براي شما كامل گردانيدم و نعمت خودم را بر شما تمام كردم . و كمال دين به وسيلهء ولايت علي بن أبي طالب عليه السّلام شد . » [ 1 ] پس ديگر عبادات بلكه عقايد و ملكات نيز به منزلهء هيولى است و ولايت صورت آنهاست و آنان به منزلهء ظاهرند و ولايت ، باطن آنهاست . و از اين روست كه اگر كسى بميرد و امامى نداشته باشد ، به مرگ دوران جاهليت و به مرگ كفر و نفاق و گمراهى مرده است ، چنان كه در روايت كافى است . [ 2 ] زيرا ماده و هيولى را بجز با صورت و فعليت ، وجودى محقق نمى شود ، بلكه براي ماده و هيولى در نشأهء آخرت اصلا وجودى نيست ، زيرا آن جهان سراپا حيات و زندگى

--> [ 1 ] در روز نزول آية اختلاف است ، و اصحّ روايات آن است كه در روز هجدهم ذي الحجه ( روز غدير ) بوده نه روز عرفه . ر . ك : تفسير الميزان ، ذيل آيهء 3 از سورهء مائده . ( م ) [ 2 ] بعضى گمان كرده‌اند كه ولايت يكى از فريضه‌هاى الهى است مانند ديگر فرايض و در اين قول به روايت « بنى الاسلام على خمس » ( اسلام بر پنج چيز بنا شده : نماز و روزه . . . و يكى هم ولايت است ) استناد نموده‌اند و شيخ عارف كامل شاه‌آبادى كه خداوند سايه‌اش بر سر ارادتمندانش مستدام فرمايد ، مى فرمود : ولايت در اين حديث با فتحه و أو است كه به معناى دوستى است و اما ولايتى كه يكى از أركان دين و بلكه أصل دين و كمال آن است « ولايت » با كسرهء واو است . ( از مؤلف - دام ظله )