يسر « 1 » . وگاه هست كه ما قبل آخر صحيح حرف مد است چنانچه العالمين ، يؤمنون ، الألباب « 2 » . وگاه هست كه حرف آخر حرف مد است وماقبلش متحرّك صحيح وما قبل أو هم حرف مد مثل سراجا « 3 » وقتورا « 4 » وقديرا « 5 » وألّا تعلوا « 6 » وله ديني « 7 » وأن ترجمونى « 8 » « 9 » . ديگر بدان‌كه جماعتى از أهل أمصار كه در عدد آيات اختلاف نموده‌اند منقسمند به كوفي ومكّى ومدنىّ اوّل ومدنىّ آخر وشامي وبصرى . ومراد به كوفي أبو عبد الرّحمن سلمى است وعمرو بن مرّة « 10 » وعاصم وحمزه وكسائى كه ايشان عدد آيات را نسبت به مرتضى على - عليه السّلام - كرده‌اند بنابر آن‌كه حضرت مرتضى على - عليه السّلام - كوفه را وطن ساخته بود . وغرض از مكّى ابن كثير است وحميد بن قيس « 11 » ومحمّد بن محيصن « 12 » وغيره كه ايشان نسبت عدد را به ابىّ بن كعب كرده‌اند . وهذلى « 13 » در كتاب كامل گفته كه مقصود از مدنى اوّل حسن بن علي

--> ( 1 ) . فجر / 4 . ( 2 ) . بقره / 179 و 197 و 269 ؛ آل عمران / 7 و 190 ؛ مائده / 100 ؛ يوسف / 111 ؛ رعد / 19 ؛ إبراهيم / 52 ؛ ص / 29 و 43 ؛ زمر / 9 و 18 و 21 ؛ غافر / 54 ؛ طلاق / 10 . ( 3 ) . فرقان / 61 ؛ احزاب / 46 ؛ نوح / 16 ؛ نبأ / 13 . ( 4 ) . اسراء / 100 . ( 5 ) . نساء / 133 و 149 ؛ فرقان / 54 ؛ احزاب / 27 ؛ فاطر / 44 ؛ فتح / 21 . ( 6 ) . نمل / 31 ؛ دخان / 19 . ( 7 ) . زمر / 14 . ( 8 ) . س : ترجمون . ( 9 ) . دخان / 20 . ورش در وصل ويعقوب در وصل ووقف ترجمونى خوانده‌اند . ( 10 ) . عمرو بن مرّة بن عبد اللّه بن طارق جملي مرادي كوفي ، انساني عابد ومورد وثوق است . وى در سال 118 هجرى يا پيش از آن درگذشت . ( ر . ك : تقريب التهذيب ، ج 1 ، ص 447 ) . ( 11 ) . أبو صفوان حميد بن قيس مكي از قاريان مورد وثوق است . وى در سال 130 هجرى درگذشت . ( ر . ك : غاية النهاية ، ج 1 ، ص 265 ) . ( 12 ) . محمد بن عبد الرحمن بن محيصن مكي از قاريان مورد وثوق أهل مكة است . ابن الجزري درباره قرائت أو مىگويد اگر قرائت وى مخالف رسم المصحف نبود آن را به قرائات مشهور مىافزودم . وى در سال 123 يا 122 در مكة درگذشت . ( ر . ك : همان ، ج 2 ، ص 167 ) . ( 13 ) . يوسف بن علي هذلى مقرئ ، أديب ، نحوى ومتكلّم أهل مغرب است . وى براي جمع قرائات مختلف بسيار سفر كرد . وى به اين منظور به أصفهان ونيشابور رفت . نظام الدين أو را مدرّس نظاميه نيشابور كرد . از كتابهاى أو الكامل في القرائات است . وى در سال 465 در نيشابور درگذشت . ( ر . ك : معجم المؤلفين ، ج 4 ، ص 172 ؛ غاية النهاية ، ج 2 ، ص 397 ) .