ساخت فرد مسلمان در واقعيت روزگار ما همان گونه كه حكومت اسلامى ، نيروهاى خطيرى دارد كه از ساخت عقيدتى آن ، سرچشمه مى گيرد ، همان سان نيز با نيروهاى بزرگى متمايز مىشود كه از ساخت عقيدتى و روانى و تاريخى واقعيت انسان در روزگار كنونى ما ، سرچشمه مى گيرد . زيرا هيچ نظام اجتماعى اى نقش خود را در خلاء ايفا نمى كند بلكه در ميان پديده هاى انسانى و وابستگى هائى كه ميان ايشان است تحقق مى يابد و - از اين ديدگاه - پيروزى و توانائى آن ، به اندازه اى است كه توانسته باشد امكانات جامعه را فراهم آورده ، و نيروها و استعدادهاى شايسته را در افراد شكوفا گرداند تا ، به تناسب هماهنگى و انسجامى كه نفيا يا اثباتا با ساخت روانى و تاريخى اين افراد دارد ، پيشرفت نمايد . مقصود ما از اين سخن ، آن نيست كه نظام اجتماعى و چارچوب مدنيت جامعه بايد ساخت روانى و تاريخى افراد جامعه را متبلور سازد ، و انديشه ها و ادراكاتى را كه دارند به گونه موادى منظم در آرد ، زيرا در مورد جهان اسلام كه از عوارض عقب ماندگى و از هم گسيختگى و تباهى رنج مى برد و به رنگ هائى از ناتوانى