زيرا توضيح دادن حق و حجّت آوردن بر حقّانيّت ، و توان ايستادگى براى گرفتن حق ، از مهمترين چيزهايى است كه زندگى انسان و منافع و مصالح فردى و خانوادگى و اجتماعى و سياسى و اقتصادى و مادّى و معنوى او به آن وابسته است . و آيا براى اين زيان سنگين مىتوان حدّى يافت ؟ و اين پيامدهاى منفى ، به اين دليلها ، بر زندگى و حيات قشرهاى محروم ، آوار مىشود : - احساس خود كم بينى ، - بيسوادى و نادانى ( يا سواد و اطلاعاتى در حدّ پايين ) ، - فقدان تربيت و فرهنگ ، - نداشتن پايگاهى اجتماعى ، - محروم بودن از پايگاهى سياسى . پس طبيعى است كه فقير از اظهار حجّت و برهان خود ، براى احقاق حق و دفاع از حقوق خود و عائلهء خود ، و موضعهاى سياسى و مصالح اقتصادى خويش عاجز باشد ، بلكه فقر نمىگذارد كه فقير از قوانين و حقوق فردى و خانوادگى و اجتماعى و سياسى و اقتصادى و معيشتى خود آگاه گردد ، تا چه رسد به اينكه بتواند براى رسيدن به آن حقوق و ساماندهى به زندگى خويش به آن قوانين متشبّث شود . و آيا براى بيسوادان و محرومان در زمانهاى كنونى و حكومتهاى فعلى جهان ، راهى براى احقاق حق ، يا دفاع از ستم ، يا تشبّث به چيزى براى بالا بردن سطح زندگيى آكنده از بدبختى و ناكامى و بيچارگى وجود دارد ؟ نه ، هرگز چنين چيزى وجود ندارد ، و آنان نمىتوانند براى باز پس گرفتن حقوق غصبشدهء خود و دفاع از حيثيّت اجتماعى و حقوقى خويش گامى مناسب بردارند ، و كارى كار ساز كنند . ( 5 ) - انزواى محيطى ( خانوادگى ) : امام علىّ بن ابى طالب « ع » در تعريف فقر مىفرمايد : « الفقر في الوطن غربة « 1 » - ( 1 ) فقر غربتى است در

--> « 1 » « نهج البلاغه » / 1113 ؛ « عبده » 3 / 164 .