في أكله ، كثرت صحّته و صلحت فكرته « 1 » - ( 1 ) هر كس در خوراك خود كمتر مصرف كند ، سلامتى او افزونتر و فكر او بازتر خواهد بود » . و امام ابو الحسن علىّ بن موسى الرّضا « ع » مىفرمايد : « لو أنّ النّاس قصدوا في المطعم لاستقامت أبدانهم « 2 » - ( 2 ) اگر مردمان در مصرف خوراك ميانه روى را پيشهء خود سازند ، بدنهاشان سالم و محكم مىشود » . و روشن است كه دو طرف اندازهء ميانه - يعنى پرخورى و گرسنگى - هر دو به حال آدمى زيانبخش است ، و مواهب جسمى و روحى او را تباه مىسازد ، چنان كه امام علىّ بن ابى طالب « ع » مىفرمايد : « . . . و إن أجهده الجوع قعد به الضّعف ، و إن أفرط في الشبع كظَّته البطنة « 3 » - ( 3 ) اگر گرسنگى به آدمى فشار آورد ناتوانى او را از پاى درخواهد آورد ؛ و اگر در سير شدن افراط ورزد پرخورى او را رنج خواهد داد » . پس حدّى كه نظام تكوينى ( آفرينش ) ، خوردن و آشاميدن آن را مجاز مىشمارد ، همان است كه نظام تشريعى ( احكام دينى ) نيز روا مىدارد ، يعنى حدّ ميانه ، نه بيشتر و نه كمتر . بنا بر اين پرخورى و شكمپرستى خروج از حدّ تكوينى است ، و شرع نيز آن را روا نمىشمارد ( إذا شبع البطن طغى « 4 » - ( 4 ) چون شكم سير شود سر به طغيان برمىدارد ) « 5 » ؛ گرسنگى نيز بيرون رفتن از مرز اعتدال است و شرع مخالف با آن است ( ما آمن بي من بات شبعان و جاره جائع « 6 » - ( 6 ) كسى كه سير بخوابد در حالى كه همسايه اش گرسنه باشد به من ايمان نياورده است ) .

--> « 1 » « غرر الحكم » / 288 . « 2 » « بحار » 66 / 334 ، از كتاب « المحاسن » . « 3 » « كافى » 8 / 21 ، از « خطبهء وسيله » . « 4 » « كافى » 6 / 270 ؛ از سخنان امام باقر « ع » . « 5 » در اين گونه احاديث نظر به گرسنگى عمومى و فقر تحميلى نيست ، بلكه منظور امرى تربيتى است ، يعنى كم خوردن اختيارى ، براى حفظ سلامت بدن و اعتدال روح ( و رسيدن موادّ غذايى به ديگران ) . از اين رو در حديث بعدى مىنگريم كه گرسنگى و بى خبر ماندن از گرسنگان نيز تا آن اندازه نكوهش شده است ؛ زيرا كه آن نيز سلامت بدن و اعتدال روح را بر باد مىدهد ، و انسان جامعهء قرآنى بايد بدنى سالم و روحى معتدل داشته باشد . تعاليم اسلامى همه در اين جهت قرار دارد . « 6 » « اصول كافى » 2 / 668 ، از احاديث نبوى .