اسرا دوغان / مهرى آريانفر
66
حج گزارى ايرانيان به روايت اسناد عثمانى و قاجارى ( فارسى )
طرفين ، به وكلاى جانبين ، تسليم شوند . انشاءالله تعالى طرفين شروط مذكوره را مراعات كنند و محبت و دوستى بين اين دو دولت عظيم و خانواده كبير و اخلاف و اعقابشان مخلد و برقرار شود . به اين صورت مندرج و مسطور است ، حجاج و زوارى كه از ممالك ايرانى جهت طواف بيتالله الحرام و زيارت روضه مقدسه حضرت سيدالانام ، عليه و آله و اصحابه افضل الصلوات و السلام ، به مكه مكرمه مىآيند ، اگر اموال تجارت همراه دارند ، گمركى بيشتر از رسوم معمول ، حتى يك حبه ، با نام و عنوان تازه به ظلم گرفته نشود و بايد از همه نوع مظالم مهم ، مصون شوند ؛ چرا كه اين مسئله به اقتضاى مصلحت شروط منعقده در تاريخ مذكور نيست . بر مبناى آن علىالدوام به اقتضاى عهود واجب است ، ولات و حكام با دقت در اجراى عهود ، اقدام كنند . اين ظاهر است كه در بين كافه ائمه ايفاى شرايط واجب عهد و پيمان بديهى است . با اين حال از مدتى قبل تا اكنون از حجاج ايرانى آقچه زيادى أخذ مىشود . تصدى اين وجوه باعث ناآرام كردن و مكدر شدن آنها مىشده و با بعضى وسايل به سمع شوكت شريف همايون من و اصل شده است . در هر صورت مشاراليهم از قديمالايام به تحصيل واردات ، اشتغال داشتند . با توجه به جذبه خسروانه ، رسومات ظلميهاى كه از حجاج ايرانى تحصيل مىشود ، دفع و نسبت به حمايت و صيانت آنها اهتمام شود . همچنين دقت شود نسبت به حجاج ايرانى در مناسبات ، تعارضى واقع نشود ؛ چرا كه طايفه مرقومه در زمره مسلمين هستند و مداخله شروط مصافت و موالات برآورنده حاجت است و مكدر كردن آنها خالف شرع شريف مىباشد و در اين خصوص ، در زمانهاى سابق ، بعضى اوقات نيز توسط اوامر شريف اسلاف ، توصيه و تأكيد شده بود و حالا ترك كردنش جهل واضح است . از قديمالايام كسانى كه از ساير بلاد جهان از سمت گمرك جده براى اداى فريضه حج وارد مىشدند ، از طرف امير مكه مكرمه ، براى آنها واردات تعيين و تخصيص داده شده بود . وارسته شدن