اسرا دوغان / مهرى آريانفر
65
حج گزارى ايرانيان به روايت اسناد عثمانى و قاجارى ( فارسى )
زيرا اين عوايد از زمان اجداد عظمى تا الان اخذ مىشد . اين مفهوم در خلاصه متن تحريرات رسيده ، امر شاه مشاراليه است كه با فرمان عالى شرح داده شده است . 21 . رجب . 1211 . به امير فعلى مكه مكرمه ، شريف غالب بن مساعد ، دام سعده ، حكم است كه : خداوندگار اسبق ، مرحوم و مغفرتپناه ، سلطان محمودخان ، طاب ثراه در زمان سلطنت نادرشاه متوفى ، عهدنامه همايونى در اواسط ذىالحجه سال 1159 ق منعقد كردند ؛ قيد شده كه حجاج ايران بايد از بغداد و يا از طرف شام ، عازم بيتالله الحرام شوند و حاكمان ولات ، حكام ، ميرالحج بايد محل به محل در سلامت و امنيت ، آنها را به مقصد برسانند و مراعات حال و صيانت احوال آنها ، مورد توجه قرار گيرد . در زمان حضرت سلطان مرادخان رابع حدود و ثغور تحقيق شد به محافظات سرحد اعلام شد تا از حركات منافى دوستى بپرهيزند و علاوه بر آن ، از زمان دولت صفويه طبق اهداف اين دولت ، احوال ناشايستهاى به همه طريقتها و اصول عقايد مذهب اهل سنت ، رفتار شد . لذا حضرات خلفاى راشدين ، رضوان الله تعالى عليهم ، را با خير و ترضيات ياد كنند و فى مابعد با اهالى ايرانى و ساير حجاج و زوار مسلمين كه به كعبه مكرمه و مدينه منوره و ساير بلاد اسلامى رفت و آمد دارند ، مانند اهالى روم و ساير بلاد اسلاميه ، با دوستى كامل و خوبى رفتار شود و از آنها خلاف شرع و قانون ، هيچ نوع وجهى با نام دورمه و غيره مطالبه نشود . مادام كه زوار عتبات عليه اموال تجارى به همراه ندارند ، حكام و مباشران بغداد از آنها باج طلب نكنند و كسانى كه اموال تجارت همراه دارند ، بر مبناى اقتضا ، طبق گمركهاى رايج قديم بپردازند و زياده از آنها طلب نشود و با تجار و اهالى دولت عليّه ، بر اين منوال برخورد شود . همچنين بعد از تاريخ انعقاد صلح ، هر كس از ايران به ممالك محروسه و از اين طرف نيز به ايران فرار كرد ، حمايت نخواهد شد و هنگام خواست آنها توسط دول