اسرا دوغان / مهرى آريانفر
64
حج گزارى ايرانيان به روايت اسناد عثمانى و قاجارى ( فارسى )
كردم در باب استقرار اركان همراهى و مدارا با رفت و آمد حجاج و زوار و ساير مسافران ايران ، با خوبى و مساوات رفتار مىشود و علم الله تعالى از حد اعتدال به طرف افراط تجاوز كرده است . بر اساس اسباب الفت و دوستى چند روز قبل ، وكيل مشاراليه ، هدايايى با تحريرات انساندوستانه ، ارسال كرد . . . . معلوم نيست كه با حجاج و زوار در شام ، جده و حرمين شريفين چگونه معامله مىشود . اينجا از حجاج و زوار و ساير مسافران ايرانى ، بر مبناى قيود دفترخانه ، رسومى به نام دورمه و كوشى از زمان شاهحسين تا الآن مرسوم بود با عنوان سنت باج عبور اخذ مىشد . اما از تاريخ 11 ] 82 ] چنين رسومات مذكوره از يك فرد ايرانى گرفته نشده و پىدرپى اين وضعيت در معابر به ضابطان ، حكام و متوليان تأكيد شده است . در خصوص متروكات افرادى كه از طاعون فوت كردند . . . [ اين سند تاريخ ندارد اما چون مفادش با سند قبلى يكى است تاريخ آن 1210 مىبايست باشد . ] . BOA . Hatt Humayun 161 / 006696 / 0 12 . تأمين امنيت حجاج ايرانى [ حاشيه ] : اين امر لدىالوصول دريافت شده است . طايفه مرقوم مانند ساير حجاج نبايد قبضه شمشير همراه داشته باشند . اقامت آنها در مواضع عرفات و منا ، با افعال و سنت ديگر حجاج سنيّه ، مغاير است . اين مسئله خلاف عقايد اهل سنت است ؛ چرا كه در اين محل مباركه از عموم دورند [ و ] محافظت از آنها لازم مىباشد . علاوه بر اين ، در اثناى راه نيز كذالك بعضى شرفا و اعراب از محافظان عوارضى خلاف شروط مصالحهاى كه بين دولت عليّه و طائفه مزبوره وجود دارد ، دريافت مىكنند [ كه ] اين خلاف اغراض و مسامحه اين گروه با اصحاب كرام - رضوان الله تعالى عليه اجمعين - و رضاى شريف مشاراليه است . در صورت ضرورت ، با توجه دوباره به توافقات قديمه ، خلل موجود رفع شود . بر اساس اين توافقات به طائفه مذكوره ، ظلمى روا نمىشود ؛